فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

افزایش شتابان شهرنشینی و تغییرات گسترده در الگوهای کاربری اراضی، به‌ویژه در مناطق در حال توسعه، موجب بروز چالش‌هایی در زمینۀ مدیریت پایدار زمین، از بین رفتن منابع طبیعی و اختلال در توازن اکولوژیکی شده است. مطالعۀ حاضر با هدف تحلیل فضایی‌ـ‌ ـزمانی تغییرات کاربری اراضی در شهر کرکوک طی دورۀ ۱۹۹۰ تا ۲۰۲۴ و پیش‌بینی روند آن تا سال ۲۰۳۶ با بهره‌گیری از رویکردهای پیشرفتۀ سنجش از دور و مدل‌سازی انجام گرفته است. برای این منظور، از تصاویر چندزمانۀ ماهواره‌ای لندست 5 و 8 استفاده شد و پس از انجام دادن پیش‌پردازش‌های هندسی و رادیومتریکی، طبقه‌بندی به کمک الگوریتم یادگیری ماشین SVM در محیط نرم‌افزار ENVI اجرا شد. صحت طبقه‌بندی با استفاده از ماتریس خطا، ضریب کاپا و دقت کلّی ارزیابی شد که نتایج به‌ترتیب برابر با 88 درصد (Kappa=0/90) در سال ۱۹۹۰ و 91 درصد (Kappa=0/94) در سال ۲۰۲۴ برآورد شد. در ادامه، با بهره‌گیری از مدل ترکیبی CA– Markov در نرم‌افزار IDRISI، پیش‌بینی تغییرات تا افق ۲۰۳۶ انجام گرفت. نتایج مدل نشان داد که سطح کاربری شهری از 6/8 درصد به بیش از 3/22 درصد خواهد رسید، درحالی‌که اراضی بایر از حدود 88 درصد به کمتر از 74 درصد کاهش خواهد یافت. همچنین، افزایش محدود در کاربری باغی و پهنۀ آبی نیز مشاهده شد. این الگوها حاکی از توسعۀ پراکنده و ناپایدار مناطق شهری در جهت جنوب و غرب شهر است. دستاوردهای این پژوهش بیانگر کارایی بالای ترکیب الگوریتم‌های SVM و CA– Markov در پایش و پیش‌بینی تغییرات کاربری اراضی در مناطق پیچیدۀ شهری است. همچنین، نتایج می‌تواند به ‌عنوان ابزار تصمیم‌یار در تدوین سیاست‌های فضایی، کنترل گسترش بی‌رویة شهری، و مدیریت منابع طبیعی به ‌کار گرفته شود.