تحلیل آثار گسترش افقی شهری بر رواناب و سیلاب با رویکرد مدیریت پایدار شهری (مطالعة موردی: شهر اهواز)
نویسندگان
1 گروه مهندسی سیستم اطلاعات مکانی، دانشکدة مهندسی نقشهبرداری و اطلاعات مکانی، دانشکدگان فنی، دانشگاه تهران، تهران، ایران
2 گروه مهندسی سیستم اطلاعات مکانی، دانشکدة مهندسی نقشهبرداری و اطلاعات مکانی، دانشکدگان فنی، دانشگاه تهران، تهران، ایران
3 دانشکدة مهندسی عمران، دانشگاه صنعتی شاهرود، شاهرود، ایران
doi
10.22059/jtcp.2025.389412.670492چکیده
گسترش افقی شهری با توسعة کنترلنشده و پراکندة مناطق ساختهشده یکی از الگوهای رایج رشد شهرها به شمار میرود. این پدیده، از طریق افزایش سطوح نفوذناپذیر، الگوهای رواناب و سیلابهای شهری را تغییر میدهد و به افزایش خطر آبگرفتگی در نواحی توسعهیافته منجر میشود. پژوهش حاضر، با هدف بررسی تأثیر گسترش افقی بر گسترة رواناب و سیلاب، تغییرات پوشش اراضی شهر اهواز را طی دورة ۱۳۹۶ تا ۱۴۰۲ تحلیل کرده است. در این زمینه، از تصاویر ماهوارهای Sentinel-1 و Sentinel-2 و مدل یادگیری ماشین XGBoost جهت طبقهبندی اراضی به دو کلاس مناطق ساختهشده و غیر ساختهشده استفاده شده است. همچنین، با استفاده از شاخص آنتروپی شانون تغییرات الگوی رشد شهری ارزیابی و پهنههای رواناب و سیلاب با روش آستانهگذاری اوتسو استخراج شده است. نتایج تحلیل آنتروپی شانون نشان میدهد که مناطق ساختهشده به سمت پیرامون شهر پیشروی داشته است. این امر سبب افزایش سطوح نفوذناپذیر و تشدید رواناب شده است؛ طوری که بیش از ۲ هکتار از اراضی توسعهیافته طی دورة مطالعه تحت تأثیر رواناب قرار گرفتهاند. همچنین بیش از ۱۵ هکتار از مناطق ساختهشده در سالهای منتهی به وقوع سیلابهای فروردین ۱۳۹۸ و آذر ۱۳۹۹، طی این وقایع، دچار آبگرفتگی شدهاند. افزون بر آن، تحلیل رگرسیون چندگانه نشان میدهد گسترش شهری در کنار عامل میزان بارش نقش بسزایی در افزایش وقوع پدیدههای سیلاب و رواناب ایفا میکند. یافتههای این پژوهش بر اهمیت مدیریت هوشمند توسعة شهری از طریق بهکارگیری زیرساختهای نفوذپذیر، توسعة فضاهای سبز، و بهینهسازی سیستمهای زهکشی به منظور کاهش خطرات ناشی از رواناب و سیلاب تأکید دارد.
