فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

مناطق تحت حفاظت یکی از مهم‌ترین ذخایر زیستی و منابع تأمین‌کنندة خدمات اکوسیستمی هستند که لزوم ‏شناسایی مخاطرات ‏محیطی و حفظ و بهره‌برداری بهینه از این منابع امری ضروری است. در مطالعة حاضر ‏به‌ منظور شناسایی مخاطرات محیطی ‏موجود در منطقة حفاظت‌شدة سفیدکوه به ارزیابی عوامل تهدیدکننده در ‏چارچوب مدل مفهومی ‏DPSIR‏ از جمله «نیروی محرکه»، «فشار»، «وضعیت»، «اثر»، و «پاسخ» پرداخته شد. در ادامه ‏پس از شناسایی عمده‌ترین مخاطرات محیطی به اولویت‌بندی این مخاطرات ‏با استفاده از روش ‏TOPSIS‏ اقدام شد.‏ مطابق نتایج به‌دست‌آمده 37 عامل در وقوع مخاطرات محیطی در منطقة حفاظت‌شدة ‏سفیدکوه نقش دارند که 32 عامل ‏منشأ انسانی و 5 عامل منشأ محیطی دارند. نتایج به‌دست‌آمده حاکی از آن است که پیشران‌های تهدیدکننده در عوامل انسانی شامل افزایش ‏جمعیت، ضعف مدیریتی، ضعف فرهنگی، و توسعة فعالیت‌های انسانی است و در ارتباط با ‏عوامل طبیعی می‌توان به تغییرات اقلیمی در منطقه اشاره کرد. ‏نتایج اولویت‌بندی مخاطرات محیطی ‏نشان داد بین عوامل تهدیدکننده بیشترین مجموع وزنی مربوط به توسعة فعالیت‌های انسانی (0187/0) و کمترین مجموع ‏وزنی مربوط به ضعف فرهنگی (065/0) است. همچنین عمده‌ترین ‏مخاطرات محیطی با بیشترین وزن در منطقه ‏به‌ ‌ترتیب شامل «کمبود نیرو و امکانات حفاظتی»‏، «پایش و ‏کنترل ضعیف بر فعالیت‌های انسانی در منطقه»، «عملکرد ضعیف در ‏اجرای قانون»، «شکار غیر مجاز»، «ورود دام مازاد به مراتع در ‏فصل‌های غیر مجاز و حساس»، «گردشگری خارج از ظرفیت منطقه»، «توسعة فعالیت‌های اقتصادی نامناسب در منطقه (کشاورزی، ‏صنعت، ‏معدن‌کاری)»، و «تغییرات کاربری اراضی/ پوشش (کشاورزی به ‏صنعت، جنگل به کشاورزی)» است.‏ بنابراین، کنترل این مخاطرات مستلزم برنامه‌ریزی جامع و مدیریتی یکپارچه در سطح این ‏منطقه است. نتایج این پژوهش می‌تواند با ارائة گستره‌ای از مخاطرات محیطی و درجة مخاطره‌پذیر بودن منطقة ‏حفاظت‌شدة ‏سفیدکوه به تصمیم‌گیران و برنامه‌ریزان در تدوین برنامه‌ای مدیریتی و نیز اتخاذ اقداماتی راهبردی در این منطقه کمک ‏کند.‏