فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

عبارت جدید «خبر جعلی» با پدیدار شدن تغییرات گسترده در زیرساخت­ های ارتباطاتی و پدید آمدن رسانه­ های نو و تغییرات بعدی در ساختارها و نهادهای جوامع انسانی، ازجمله در سیاست و اقتصاد، در سال­های اخیر به یکی از مسائل بحث­برانگیز حوزه­های عمومی و دانشگاهی رشته­ های مرتبط با روزنامه ­نگاری، رسانه، ارتباطات و فرهنگ تبدیل شده است. این اصطلاح علمی در مباحث عمومی برای تبیین پدیده­ های مختلفی مورد استفاده قرار می ­گیرد که لزوماً در معنای دقیق کلمه خبر جعلی نیست. فقدان تعریف واضح از اصطلاح خبر جعلی و مواردی که به ­صورت معمول با این اصطلاح علمی اشتباه گرفته می­شوند شناسایی و مقابله با هرکدام از این موارد را دشوار می­کند. این مقاله، با بررسی جامع منابع علمی موجود، انواع گونه­های مشابهی را که بعضاً حتی از سوی افراد دانشگاهی با خبر جعلیْ یکسان در نظر گرفته می­شوند شناسایی کرده است. این گونه­ های مشابه عبارت­اند از: محتوای طنز، نقیضه، محتوای ساختگی، محتوای دست­کاری­شده، پروپاگاندا، محتوای تجاری، محتوای حیله­ گرانه و شایعه. سپس از طریق مصاحبۀ عمیق با 18 نفر از متخصصان حرفه ­ای و دانشگاهی حوزۀ خبر و رسانه، شاخصه ­هایی برای مقایسه و سازمان­دهی مفهومی این پدیده­ های رسانه ­ای به دست آمد که عبارت­اند از: «مؤلف»، «سردبیری»، «محتوا» و «جنس رابطه». در پایان این مقاله، بر اساس شاخصه­های به­ دست ­آمده، به تبیین اصطلاح خبر جعلی و تدوین یک جدول کامل برای بیان روشن تمایزها و تشابه­ ها پرداخته شده است.