بررسی و تبیین مؤلفه های معماری حکمرانی مبتنی بر جایگاه ذینفعان در مناطق آزاد
نویسندگان
1 گروه جغرافیا، دانشکده محیط زیست، دانشگاه تهران، تهران، ایران
2 گروه مطالعات ایران و جهان، دانشکده مطالعات جهان، دانشگاه تهران، تهران، ایران
3 گروه آموزشی رهبری و سرمایه انسانی، دانشکده مدیریت، دانشگاه تهران، تهران، ایران
4 گروه جغرافیا، دانشگاه تهران، تهران، ایران
5 گروه، جغرافیا، دانشگاه تهران، تهران، ایران
doi
10.22059/jtcp.2025.394858.670506چکیده
هدف و زمینه: هدف از این مقاله بررسی و تبیین مؤلفههای معماری حکمرانی مبتنی بر جایگاه ذینفعان در مناطق آزاد است. روش تحقیق: با استفاده از روش فراترکیب و تحلیل ۴۰ مقالة علمی بینالمللی و داخلی منتشرشده بین سالهای ۲۰۲۱ تا ۲۰۲۵، مؤلفههای کلیدی حکمرانی در مناطق آزاد شناسایی و تحلیل شدند. هدف اصلی این مطالعه ارائة چارچوبی جامع برای ارتقای حکمرانی مشارکتی و پایدار در این مناطق بود. روش تحقیق این مطالعه فراترکیب است که با تحلیل کیفی نظاممندِ منابع علمی معتبر به استخراج و ترکیب مفاهیم کلیدی پرداخته شد. در این زمینه، ۴۰ مقالة مرتبط با موضوع حکمرانی مناطق آزاد و مشارکت ذینفعان مورد بررسی قرار گرفت. یافتهها: یافتههای این پژوهش نشان داد حکمرانی مؤثر در مناطق آزاد مستلزم وجود مؤلفههایی در سطوح نهادی، مدیریتی، فناورانه، و اجتماعی است. نخست، انسجام سیاستی و هماهنگی نهادی به عنوان پایهایترین مؤلفه بر همسویی سیاستها و همکاری بین نهادها برای اجرای مؤثر برنامهها تأکید دارد. در ادامه، زیرساختهای فناورانه و دیجیتال به عنوان موتور محرک حکمرانی نوین زمینهساز بهبود کارایی و شفافیت و تعاملات سیستمی معرفی میشوند. همچنین، شایستگی منابع انسانی و توانمندی مدیریتی برای طراحی و اجرای سیاستها حیاتی است و بدون آن سایر مؤلفهها بهدرستی فعال نخواهند شد. نتیجه: تحلیل فراترکیب نشان داد برای تحقق حکمرانی مؤثر در مناطق آزاد باید به مؤلفههای فوق توجه ویژهای شود. این مؤلفهها به صورت یکپارچه و هماهنگ میتوانند زمینهساز توسعة پایدار و مشارکت فعال ذینفعان در فرایندهای حکمرانی باشند. توصیه میشود سیاستگذاران و مدیران مناطق آزاد با بهرهگیری از این چارچوب به بهبود ساختارهای حکمرانی و ارتقای عملکرد مناطق آزاد بپردازند.
