ارزیابی عددی تخریب سرزمین با درنظرگیری معیار نرخ فرونشست زمین در یازده حوزة آبریز داخلی ایران
نویسندگان
1 استادیار پژوهش، بخش تحقیقات بیابان، مؤسسة تحقیقات جنگلها و مراتع کشور، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، تهران، ایران
2 استاد پژوهش، بخش تحقیقات گیاهشناسی مؤسسة تحقیقات جنگلها و مراتع کشور، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، تهران، ایران
3 محقق، بخش تحقیقات بیابان، مؤسسة تحقیقات جنگلها و مراتع کشور، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، تهران، ایران
4 مدیرکل دفتر مخاطرات زیستمحیطی و مهندسی، سازمان زمینشناسی و اکتشافات معدنی کشور، تهران، ایران
5 استادیار پژوهش، بخش تحقیقات بیابان، مؤسسة تحقیقات جنگلها و مراتع کشور، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، تهران، ایران
6 استادیار پژوهش، بخش تحقیقات بیابان، مؤسسة تحقیقات جنگلها و مراتع کشور، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، تهران، ایران
doi
10.22059/jtcp.2025.386471.670485چکیده
تخریب سرزمین یک فرایند طبیعی یا فعالیتهای انسان است که بر عملکرد زمین در یک اکوسیستم تأثیر منفی میگذارد. بهرهبرداری بیرویه از آبهای زیرزمینی بهویژه در مناطق یادشده میتواند به فرونشست زمین منجر شود. هدف مطالعة حاضر بررسی میزان تأثیر فرونشست زمین در تخریب سرزمین در یازده حوضة آبریز ایران با استفاده از مدل اصلی IMDPA[1] و مدل توسعهیافته به نام IMDPAS[2] است. بدین منظور ابتدا با استفاده از تصاویر فرونشست زمین برای اولین بار طبقهبندی این معیار صورت گرفت. سپس، لایة اطلاعاتی پارامترهای کمی و کیفی آب زیرزمینی شامل افت سطح آب زیرزمینی، هدایت الکتریکی، و نسبت جذب سدیم طبقهبندی شد و در نهایت با میانگین هندسی و تلفیق نقشة نهایی شدت تخریب سرزمین با استفاده از کلاسهای خطر نهایی تهیه و مقایسه شد. مقایسة نتایج کلاسهای شدت تخریب سرزمین محاسبهشده نشان داد درصد تغییرات کلاسهای شدت تخریب سرزمین با استفاده از مدل توسعهیافته منجر به افزایش 42 درصدی کلاس شدت تخریب سرزمین میشود که 37 درصد آن در کلاس افزایشی متوسط به شدید است. این موضوع حاکی از اهمیت معیار نرخ فرونشست و طبقهبندی آن است. در نهایت، در ارتباط با مدل مورد بررسی، با توجه به عدم وجود مرجع رفرنسدهی برای معیار نرخ فرونشست، پیشنهاد میشود با ادامة پایش طبقهبندی نهایی برای کل ایران تکمیل شود.
