رویکرد سرزمینی به توسعة روستایی ایران (مروری سیستماتیک)

نویسندگان

1 گروه جغرافیا و برنامه ‏ریزی روستایی، دانشکدة علوم انسانی، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران

2 گروه جغرافیا و برنامه ‏ریزی روستایی، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران

3 گروه جغرافیا و برنامه ‏ریزی روستایی، دانشکدة علوم انسانی، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران

doi
10.22059/jtcp.2023.364662.670404
چکیده

سال‌های زیادی از تهیه و اجرای طرح‏های توسعة پایدار روستایی در سطح کشور می‏گذرد. ولی هنوز در بسیاری از مناطق کشور روستاییان با چالش‏های متعدد مواجه‌اند. در این زمینه برنامه‏ریزان و مجریان حکومتی تلاش کرده‏اند تا با ارائة رویکردهای جدید از معضلات و مسائل مناطق روستایی کشور بکاهند. بر این اساس، پژوهش حاضر بر آن است تا ضمن نقد و ارزیابی رویکردهای سنتی مطرح در برنامه‏ریزی توسعة روستایی کشور رویکرد متفاوتی را به مقولة توسعة روستایی در قالب تحلیل‏های انتقادی و تطبیقی ارائه دهد. بر این مبنا، بر حسب ماهیت تحقیق، نوع پژوهش توسعه‏ای و روش آن تحلیلی ـ تفسیری و شیوة گردآوری داده‏ها نیز کتابخانه‏ای و اسنادی است. یافته‏های پژوهش نشان می‏دهد کماکان حاکمیت رویکرد بالا به پایین بر مبنای رهیافت برون‌زا و برنامه‏ریزی بخشی بر نظام توسعة روستایی ایران غلبه دارد و به همین دلیل توسعة درخور جوامع روستایی در سطح کشور محقق نشده است. نتایج پژوهش مبین آن است که توسعة پایدار روستایی زمانی در سطح کشور تسهیل می‏شود که خصیصه‏های رویکرد سرزمینی را در بر داشته باشد. بدین معنی که پیشنهادی فراتر از کشاورزی، مبتنی بر مشارکت همة ذی‌نفعان، با تأکید بر اهمیت سهم عوامل اجتماعی و نهادهای روستایی و دربرگیرندة مشاغل کشاورزی و غیر کشاورزی با توجه به ارتباط بین بخش‏های کشاورزی، صنعتی، و خدماتی و مهم‌تر از همه با دیدگاهی فضایی بر پیوندهای شهری و روستایی منطبق است. بنابراین، فرایند توسعة‏ روستایی کشور از نظر اقتصادی منطقی، از نظر اجتماعی عادلانه، و به لحاظ زیست‌محیطی مسئولانه خواهد بود.