فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

با توجه به این‌که عرضه و تقاضای خدمات اکوسیستمی ممکن است از نظر جغرافیایی مختلف ‏باشد مدیریت این ناهمگنی مکانی مستلزم ارزیابی و پهنه‌بندی خدمات اکوسیستم در ‏قالب نقشه‌های مکانی است. در سال‌های اخیر افزایش رشد جمعیت و توسعة تقاضاهای انسانی با هدف رفاه ‏اقتصادی و اجتماعی باعث افزایش قابل ملاحظه‌ای در برداشت منابع و خدمات ارزشمند از این ‏رویشگاه‌های طبیعی و در نتیجه تخریب و نابودی آن‌ها شده است.‏ بر این اساس در مطالعة حاضر به ارزیابی و پهنه‌بندی توزیع مکانی خدمات اکوسیستمی در جنگل‌های مانگروی حوزة خمیر و قشم پرداخته شد. به منظور بررسی خدمات اکوسیستمی در این مطالعه از روش ارزیابی چندمعیاره‌ـ شامل ‏شناسایی معیارها، تهیة لایه‌های ‏مکانی، استانداردسازی و ‏وزن‌دهی ‏لایه‌های مکانی، ترکیب لایه‌ها، پهنه‌بندی خدمات اکوسیستمی، امتیازدهی و ‏الویت‌بندی پهنه‌هاـ استفاده شد. خدمات ‏اکوسیستمی در این مطالعه بر اساس طبقه‌بندی اکوسیستم هزاره و مطابق با خدمات عرضه‌شده در منطقه مورد ارزیابی قرار گرفت که شامل دو خدمت عمدة فراهمی و فرهنگی است. از خدمات فراهمی موجود می‌توان به سرشاخه‌زنی، برداشت عسل، ‏و صید سنتی ‏‏(مشتا) ‏اشاره کرد و خدمات ‏فرهنگی نیز شامل منابع غیر مادی است که مردم از اکوسیستم پیرامون خود به دست می‌آورند؛ ‏از جمله ‏الهام‌بخشی، حس مکان، زیبایی‌شناسی، آموزشی، ارزش میراث، ارزش‌های معنوی و مذهبی، و تفرج و ‏طبیعت‌گردی در منطقه.‏ پس از شناسایی معیارها و ارزیابی خدمات اکوسیستمی به تهیة لایه‌های مکانی و نقشه‌سازی‏ خدمات عرضه‌شده در منطقه اقدام شد. سپس، به ‏ترکیب لایه‌ها و پهنه‌بندی خدمات به روش خطی‌ـ وزنی پرداخته شد. و در نهایت، با استفاده از طیف لیکرت، هر یک از خدمات امتیازدهی و اولویت‌بندی شدند. مطابق نتایج در این منطقه، با توجه به ارزش تفرجی ‏بالا، خدمات فرهنگی دارای ‏بیشترین امتیاز بین ‏خدمات موجود هستند. از این رو، بین ‏معیارهای بررسی‌شده، تفرج و طبیعت‌گردی به دلیل برخورداری ‏از مناظر بکر، ارزش‌های ‏زیباشناختی، آموزشی، تفرجی، و غیره دارای تقاضای بیشتری برای گذران اوقات ‏‏فراغت و ‏گردشگری است. ‏همچنین، در بین خدمات اکوسیستمی فراهمی، صید سنتی (مشتا) در اکثر ‏پهنه‌های این منطقه در ‏داخل شاخابه‌ها و خورهای اصلی ‏پراکنده شده است و بیشترین عرضه را در منطقه ‏به خود اختصاص ‏داده است. این خدمت اکوسیستمی بین ساکنان منطقه از اهمیت بالایی برخوردار است ‏که از دلایل آن ‏می‌توان به شغل معیشتی و وابستگی اقتصادی مردم محلی به این خدمت اشاره کرد. در ‏نهایت، اولویت‌بندی توزیع خدمات اکوسیستمی در پهنه‌‌‌های مورد مطالعه نشان داد بیشترین ‏خدمات ‏عرضه‌شده و با بالاترین اولویت در منطقه مربوط به خدمات فرهنگی است. همچنین ‏در این خدمت ‏بیشترین اولویت به معیار تفرج و طبیعت‌گردی در طبقة زیاد اختصاص یافته است و ‏سایر خدمات به ترتیب ‏شامل زیبایی‌شناسی، حس مکان، ارزش میراث، ارزش‌های معنوی و مذهبی، ‏آموزشی، و الهامات در اولویت‌های ‏بعدی قرار گرفته‌اند. بر این اساس مکان‌هایی که از ‏تراکم بالای رویشگاه‌های مانگرو برخوردارند دارای ‏عرضة بالایی از خدمات فرهنگی نیز هستند.‏ ‏بنابراین، بررسی پراکنش مکانی خدمات اکوسیستمی از ‏طریق ارزیابی و پهنه‌بندی این منابع ارزشمند ‏می‌تواند به برنامه‌ریزی صحیح و حفاظت از اکوسیستم‌های ‏طبیعی جهت تأمین نیازهای ‏معیشتی انسان کمک کند.‏