مدل‏سازی توزیع مکانی عرضه و تقاضای خدمت اکوسیستمی تولید آب در حوضة آبخیز ایلام

نویسندگان

1 گروه ارزیابی و مخاطرات محیط زیست، پژوهشکدة محیط زیست و توسعة پایدار، سازمان حفاظت محیط زیست، تهران، ایران

2 گروه مرتع و آبخیزداری، دانشکدة کشاورزی، دانشگاه ایلام، ایلام، ایران

3 گروه مرتع و آبخیزداری، دانشکدة کشاورزی، دانشگاه ایلام، ایلام، ایران

doi
10.22059/jtcp.2023.355169.670377
چکیده

تولید آب یکی از خدمات باارزش اکوسیستم است که به منزلة فعالیتی کلیدی برای سلامت و مدیریت منابع آب لازم است. در این مطالعه، با استفاده از مدل Water yield نرم‌افزار InVEST عرضه و تقاضای آب در حوضة آبخیز ایلام مدل‏سازی شد. داده‏های میانگین بارش سالیانه، تبخیر و تعرق سالیانه، عمق محدودکنندة ریشه، آب در دسترس گیاه، نقشة کاربری اراضی، مصرف آب و برآورد کمیت آب تولیدشده، مرز حوضه، و زیر‏حوضه‏های آبخیز ورودی‏های این مدل هستند. نتایج حاصل از اجرای مدل نشان داد در حوضة آبخیز ایلام سالیانه 45 میلیون متر مکعب آب تولید می‏شود و بیشترین و کمترین مقدار تولید آب به ترتیب در زیر‏حوضه‏های ارغوان با 7 میلیون متر مکعب در سال و چالیمار با 802 هزار متر مکعب در سال است. بر اساس نتایج، تفاوت‏های عمده در عرضه و تقاضای آب در زیرحوضه‏های این حوضة آبخیز وجود دارد. بنابراین برنامه‏ریزان و سیاست‏گذاران باید در چیدمان آمایشی کاربری‏ها به این موضوع مهم توجه داشته ‏باشند و استفادة پایدار از جنگل‏های غنی در زیرحوضه‏های با عرضة بیشتر، مانند زیرحوضة ارغوان، را در دستور کار خود قرار دهند. نتایج ارائه‌شده در این پژوهش ضمن نشان دادن اهمیت مدل‏سازی تقاضای آب سطحی و استفاده از آن در سیاست‏های کلان تخصیص آب، به مثابة یک دستورالعمل، می‏تواند به مدیران و برنامه‏ریزان شهر ایلام در اتخاذ تصمیمات معقول در مدیریت اکوسیستم و استفادة صحیح از زمین در منطقه کمک کند.