فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

بسیاری از مواقع، شخصی از دیگری درخواست می‌کند که برای انجام کاری، یک یا چند برگ چک در اختیار او قرار دهد و صادرکننده نیز این درخواست را می‌پذیرد. به‌عنوان مثال، ممکن است شخصی کالایی را به‌صورت نسیه خریداری کرده، از خدمت اجیری استفاده نموده یا بیمه‌نامه‌ای را به‌صورت اقساطی تهیه کرده باشد و برای پرداخت ثمن، اجرت یا حق بیمه به برگ چک نیاز داشته باشد. چک‌های صادرشده معمولاً مدت‌دار هستند و دریافت‌کننده چک غالباً برای تهیه و پرداخت وجه آن نیازمند زمان است؛ به‌ندرت پیش می‌آید که او وجه نقد در اختیار داشته باشد و هدفش از دریافت چک، صرفاً تسهیل در جابه‌جایی پول باشد. این عمل در عرف به «قرض گرفتن برگ چک» مشهور است، اما این نام‌گذاری عرفی از منظر حقوقی و فقهی قابل اعتنا نیست، چراکه ماهیت این نوع چک از نظر حقوقی و فقهی قابل بحث بوده و ممکن است تحت یکی از نهادهای «قرض»، «ضمان»، «حواله»، «تعهد به پرداخت»، «تبدیل تعهد» یا «پرداخت دین توسط ثالث» قرار گیرد. هر یک از این صور حقوقی، آثار و احکام خاص خود را دارند و روابط میان طرفین بر اساس ماهیت هر یک از این نهادها متفاوت خواهد بود. این پژوهش با هدف تحلیل ماهیت فقهی و حقوقی چک‌های موضوع «قرض برگ چک» و تبیین روابط حقوقی اطراف آن، به بررسی دیدگاه‌های فقه امامیه و حقوق مدنی ایران در این خصوص می‌پردازد.