فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

وجود نهاد ناظر با سازوکار بی‌طرفانه در فرآیند انتخابات، نقشی اساسی در تحقق حکمرانی مطلوب و تضمین سلامت نظام سیاسی دارد. با پیچیده‌تر شدن فرآیندهای انتخاباتی در عصر حاضر، وظیفه «نظارت بر انتخابات» و مسئولیت «دادرسی اساسی» بیش از پیش دشوار و حساس شده است. نظارت بر انتخابات تیغ دو لبه‌ای است که از یک‌سو می‌تواند تضمین‌کننده و پاسدار حقوق مردم باشد و از سوی دیگر، در صورت انحراف از بی‌طرفی، به ابزاری برای تحدید حقوق و آزادی‌های سیاسی تبدیل شود. این مقاله با روش توصیفی ـ تحلیلی، به بررسی مبانی و مصادیق نظارت انتخاباتی در ایران و فرانسه پرداخته و به دنبال پاسخ به این پرسش است که «نظام دادرسی اساسی در این دو کشور از چه سازوکاری برای صیانت از رأی مردم بهره می‌گیرد؟». یافته‌ها نشان می‌دهد که با وجود شباهت در شیوه انتصاب اعضای نهادهای ناظر (در فرانسه ۹ نفر با نسبت مساوی از سوی قوای سه‌گانه و در ایران ۱۲ نفر با نسبت مساوی از سوی رهبری و مجلس از میان منتخبان رئیس قوه قضائیه)، شورای نگهبان ایران در برخی حوزه‌ها از اختیارات گسترده‌تری نسبت به شورای قانون اساسی فرانسه برخوردار است. با این حال، هر دو نهاد به دلیل پراکندگی وظایف، ابهام در حدود صلاحیت، تناقض در رویه‌ها و کمبود شفافیت در عملکرد، از انسجام و کارآمدی کامل بی‌بهره‌اند. با وجود این کاستی‌ها، هر دو شورا در حقوق تطبیقی همچنان از مشروعیت قابل توجهی برخوردارند، زیرا در عمل، نقشی محوری در حفظ چارچوب قانونی و صیانت از اراده عمومی ایفا می‌کنند، هرچند فاصله‌ای میان آرمان‌های نظری تأسیس و عملکرد کنونی آن‌ها مشاهده می‌شود.