مدل‌سازی آثار مقیاس و منطقه‌بندی بر نتایج واحد‌های فضایی (مطالعة موردی: مناطق جنوب آذربایجان غربی)

نویسندگان

1 استادیار گروه جغرافیا و برنامه ریزی شهری، دانشگاه ارومیه، ارومیه، ایران.

2 دکترای جغرافیا و برنامه ریزی روستایی، دانشگاه خوارزمی،تهران، ایران

doi
10.22059/jtcp.2022.334186.670274
چکیده

مفید بودن بسیاری از اشکال مطالعات فضایی به ماهیت موضوعاتی که تحت مطالعه هستند بستگی دارد. جغرافی‌دانان و برنامه‌ریزان شهری درای یک سنت طولانی‌مدت نسبت به مطالعة داده‌ها بر روی موضوعات فضایی در سطح مناطق و شهرها دارند . اما تا کنون هیچ استانداردی در رابطه با ارائة نتایج آماری به صورت واحدهای فضایی ارائه نشده است. در نتیجه، پژوهش‌های صورت‌گرفته تحت تأثیر اثر مقیاس و منطقه‌بندی هستند. هدف از این مطالعه تجزیه‌وتحلیل تأثیر اثر  مقیاس و منطقه‌بندی بر نتایج واحد‌های فضایی بود که مناطق روستایی جنوب آذربایجان غربی برای این منظور انتخاب شد. در این مطالعه، مبتنی بر رهیافت اثبات‌گرایی انتقادی، از روش‌شناسی کمّی استفاده شد. همچنین، مطالعة حاضر بر اساس روش توصیفی‌ـ تحلیلی و بر اساس هدف کاربردی است. جامعة آماری پژوهش 1143 روستای دارای سکنه با مجموع جمعیت 418948 در 9 شهرستان جنوب آذربایجان غربی بود. این مطالعه با به‌کارگیری 8 شاخص خدمات روستایی که در مجموع از 77 معرف تشکیل شده انجام گرفت. سپس، تأثیر اثر مقیاس و منطقه‌بندی بر نتایج بررسی و تحلیل شد. نتایج نشان داد مقدار آمارة موران شاخص کل توزیع خدمات روستایی در سطح شهرستان با مقدار 39/0، در دهستان با مقدار 06/0، و در روستاها با مقدار 05/0 بوده که بر اساس آن الگوی توزیع خدمات روستایی در سطح شهرستان کاملاً خوشه‌ای و در سطح دهستان و روستا تصادفی بوده است. همچنین، نتایج میانگین شاخص کل خدمات روستایی با مقدار 09/15 در سطح شهرستان، 88/10 در سطح دهستان، و 31/2 در سطح روستا نشان می‌دهد با تغییر مقیاس واحدهای فضایی کل نتایج توزیع فضایی خدمات تغییر کرده است. این نتایج برای اثر منطقه‌بندی نیز صدق می‌کند و با تغییر الگوی منطقه‌بندی نتایج واحدهای فضایی تغییر کرده است. این نتایج نشان می‌دهد واقعیت‌های توزیع خدمات روستایی با تغییر مقیاس و الگوی منطقه‌بندی تغییر می‌کند.