ارزیابی و تحلیل فضایی نقش نواحی تجاری مرکزی بلندمرتبه بر تحولات سازمان فضاییـ عملکردی شهر همدان
نویسندگان
1 استادیار گروه شهرسازی، دانشگاه بوعلی سینا، همدان، ایران
2 کارشناسارشد برنامهریزی شهری، دانشگاه آزاد اسلامی، همدان، ایران
doi
10.22059/jtcp.2021.330817.670256چکیده
سازمان فضایی شهر مفهومی بسیار جامعتر و گستردهتر نسبت به ساختار فضایی شهر به عنوان استخوانبندی شهر دارد. در واقع، ساختار فضایی فقط به جنبة کالبدی ساختار شهر میپردازد. اما سازمان فضایی، علاوه بر جنبة کالبدی، بررسی و شناخت عملکردهای مختلف، مانند عملکردهای اقتصادی و اجتماعی و شبکة حملونقل و ...، را نیز شامل میشود. در کنار این موضوع، بلندمرتبهسازی به منزلة پدیدهای که در یک دهة اخیر در شهر همدان رونق یافته و در حال رشد و گسترش است، همواره هم از عوامل مختلف تأثیر گرفته هم بر ابعاد مختلف، از جمله ابعاد کالبدیـ فضایی، اقتصادی، اجتماعی، زیستمحیطی، و ترافیک تأثیر گذارده است. در واقع، علاوه بر تأثیراتی که این مقوله بر ساختار کالبدی شهر داشته سازمان فضایی و عملکردی شهر را نیز دستخوش تغییر و تحولات زیادی کرده است؛ به گونهای که تغییر در الگوی سفرهای روزانة شهروندان به مراکز خرید، اداری، و ... کاملاً مشهود است. از سوی دیگر پژوهشهای مختلف کمتر به مقولة اثر بلندمرتبهسازی بر سازمان فضایی و سازمان عملکردی شهر در پهنههای عمدة تجارت و فعالیت پرداختهاند. بنابراین، هدف از پژوهش حاضر تحلیل و ارزیابی اثر پدیدة بلندمرتبهسازی در قالب مراکز عمدة فعالیتی نوین بر سازمان فضاییـ عملکردی شهر همدان بود. این پژوهش از حیث هدف کاربردی و از نظر شیوه و روش اجرا توصیفیـ تحلیلی است. همچنین، جهت گردآوری اطلاعات مورد نیاز از اسناد طرحهای توسعة شهری، مشاهدات میدانی، مصاحبه، و پرسشنامه بهره گرفته شد و برای تحلیل و پردازش اطلاعات از مدلهای تحلیل فضاییـ مکانی در محیط GIS استفاده شد. مدل مفهومی این پژوهش هشت شاخص را برای تحلیل اثر CBDهای نوین بلندمرتبه بر سازمان فضاییـ عملکردی شهر ارائه کرد که در نهایت هر یک از آنها به صورت فضایی تحلیل شدند. نتایج تحلیلها حاکی از آن است که در ساختار تکهستهای سازمان فضایی شهر همدان تمرکز بالایی بر بخش مرکزی شهر همدان وجود دارد. ولی این تمرکز در حال پیشروی است و هستههای جدید شهری در اثر عوامل مختلف در حال ظهورند، که یکی از عوامل اصلی آن ظهور بلندمرتبههای تجاریـ اداری است. همچنین از دیگر نتایج باید به این نکته اشاره کرد که هستههای نوظهور شهری در محور ارتباطی بوعلیـ جهاننما (جهاد) در حال پیشروی است. بنابراین، با توجه به تغییر ساختار فضاییـ عملکردی شهر توجه بیشتر به زیرساختها و برنامهریزی منعطف شهری باید از اولویتهای اصلی مدیریت شهری باشد.
