تجزیه‌وتحلیل فضایی و اولویت‌بندی خدمات اکوسیستم فرهنگی: مدل‌سازی تناسب خدمات تفرجی

نویسندگان

1 دکتری دانشگاه تهران، دانشکدة محیط زیست، دانشگاه تهران، ایران

2 دانشجوی دکتری دانشگاه تهران، گروه محیط زیست، دانشکدة منابع طبیعی، دانشگاه تهران، ایران

3 دانشیار دانشگاه تهران، گروه محیط زیست، دانشکدة منابع طبیعی، دانشگاه تهران، ایران

doi
10.22059/jtcp.2021.330707.670255
چکیده

هدف از این مطالعه مدل‌سازی تناسب خدمات تفرجی به منظور شناسایی نواحی دارای اولویت برای توسعة تفرج بود. به منظور شناسایی الگوهای فضایی خدمات تفرجی، شاخص پتانسیل تفرجی اکوسیستم، شاخص جذابیت لنداسکیپ، برآورد میزان بازدید، و توزیع دسترسی با استفاده از مجموعه‌ای از زیرشاخص‌ها در مقیاس منطقه‌ای با یک‌دیگر ترکیب شدند. همچنین وزن هر یک از شاخص‌ها با استفاده از متد وزن‌دهی CRITIC محاسبه شد و میزان اهمیت هر یک از شاخص‌ها در شکل‌گیری تناسب فضایی خدمات تفرجی تعیین شد. نتایج نشان داد ارائة خدمات بالای تفرجی عمدتاً در مناطق دارای اکوسیستم‌های جنگلی و دارای پوشش متنوع، مناطق حفاظت‌شده و اکوسیستم‌های آبی مانند رودخانه‌ها و تالاب‌ها است. در مقابل، مناطق شهری و ساخته‌شده دارای کمترین پتانسیل فراهم‌آوری خدمات تفرجی‌اند. از آنالیز آماری Getis-Ord Gi* statistic جهت مدل‌سازی تناسب تفرجی و شناسایی خوشه‌های تناسب تفرجی و زون‌بندی استفاده شد. زون 1، با تناسب بسیار کم، 9/19 درصد از منطقة مطالعاتی را پوشش می‌دهد. این زون غالباً با کاربری‌های کشاورزی ، مرتعی و اراضی شهری پوشیده شده است. زون 5 با تناسب تفرجی بسیار زیاد 5/16 درصد از منطقة مطالعاتی را در بر می‌گیرد. کاربری اراضی غالب در این پهنه جنگل و سطوح آبی شامل رودخانه‌ها و تالاب‌ها است. زون 3 با تناسب متوسط بیش از نیمی از مساحت منطقة مطالعاتی را به خود اختصاص می‌دهد. رویکرد ارائه‌شده در این مطالعه اولویت‌های توسعه را با توجه به پتانسیل‌های تفرجی اکوسیستم‌های موجود در یک منطقه شناسایی می‌کند و می‌تواند در ارتقای برنامه‌ریزی فضایی تفرج و توریسم جهت حفظ خدمات اکوسیستمی و استفادة پایدار از آن‌ها به کار گرفته شود.