تحلیلی بر تداوم و پیوستگی شبکة اکولوژیک شهری با مدل تئوری گراف

نویسندگان

1 دانشیار گروه جغرافیا و برنامه‌ریزی شهری، دانشگاه تبریز، تبریز، ایران

2 استاد گروه جغرافیا و برنامه‌ریزی شهری، دانشگاه تبریز، تبریز، ایران

3 دکترای جغرافیا و برنامه‏ریزی شهری، دانشگاه تبریز، تبریز، ایران

doi
10.22059/jtcp.2020.313025.670169
چکیده

امروزه مشکلات زیست‌محیطی و اجتماعی و هویتی شهرها ناشی از وسعت گرفتن آن‌ها و نفوذ هر چه بیشتر فضاهای انسان‌ساخت به فضاهای طبیعی است. فضاهای سبز نه‌‌فقط به مثابة لکه‌ای سبز در برابر توده‌ها بلکه به ‌منزلة عاملی برای ارتقای زیست شهروندان شناخته می‌شوند. از طرف دیگر تخریب و از بین بردن تجانس و پیوستگی زیرساخت‌های طبیعی و شبکه‌های سبز تنوع زیستی را تهدید می‌کند و محدودیت‌هایی برای توسعه به وجود می‌آورد. ازین‌رو، پیوستگی به ‌وسیلة فضاهای سبز شهری زیستگاه‌ها و کریدورهایی را فراهم می‌آورد که به حفظ تنوع زیستی کمک می‌کند. برنامه‌ریزان شهری برای توسعة شبکه‌های فضای سبز و افزایش پیوستگی و حفظ و احیای تنوع زیستی از اصول اکولوژی چشم‌انداز استفاده کرده‌اند. در این پژوهش با روش توصیفی‌ـ تحلیلی و مرور منابع علمی ارتباطات سیمای سرزمین و اهمیت آن برای حفظ تنوع زیستی بررسی شد. بر اساس تئوری گراف، شبکة فضای سبز شهر مراغه در محیط  GISمدل‌سازی شد. سپس آنالیز پیوستگی اکولوژیک شهر با استفاده از نرم‌افزار Conefor همراه کاربرد سنجة انتگرال پیوستگی (IIC) و الگوریتم برداشت نقطه صورت گرفت و لکه‏های سبز شهری ارزش‏گذاری شدند. در نهایت کریدورهای بالقوه در شهر مراغه با استفاده از روش کمترین هزینة مسیر شناسایی ‌شدند و شبکه‌های فضای سبز را توسعه و بهبود دادند. نتایج این تحقیق نشان‌ می‏دهد عمدة کریدورهای ایجادشده همانند یک کمربند سبز در اطراف شهر کشیده شده‏اند؛ که دلیل اصلی آن نیز قرارگیری زیستگاه‌های اصلی در حومة شهر است. همچنین، شبکة فضای سبز توسعه‌یافته بر اساس تئوری گراف چشم‌انداز پیچیده را ساده‌تر و منظم‌تر می‌سازد و به شناسایی فضای سبز و هدایت برنامه‌ریزی شهری برای حفاظت از تنوع زیستی کمک می‌کند.