توصیف و تبیین تحولات ساختار فضایی لجستیک و عوامل مؤثر بر آن در منطقة کلان‌شهری تهران

نویسندگان

1 دانشیار گروه برنامه‌‏ریزی شهری و منطقه‌‏ای، دانشکدة هنر و معماری، دانشگاه تربیت‌مدرس، تهران، ایران

2 دانشجوی کارشناسی‌ارشد برنامه‌ریزی شهری و منطقه‌ای، دانشگاه تربیت‌مدرس، تهران، ایران

doi
10.22059/jtcp.2021.318845.670203
چکیده

هدف از پژوهش حاضر بررسی ‏و تحلیل ساختار ‏فضایی لجستیک در بستر منطقة ‏کلان‌شهری تهران‏ طی بازۀ زمانی 1365 ـ 1390 بود. دستیابی به هدف مد نظر می‏تواند به درک بهتر برنامه‏ریزی فضایی و مطالعات آمایش سرزمین ناشی از فعالیت‏های لجستیک کمک بسزایی کند. روش این پژوهش از نوع توصیفی‌ـ تحلیلی است و برای دستیابی به اهداف مد نظر پژوهش از 3 دسته روش تحلیلی شامل شاخص‏های بررسی تغییرات تعداد، میزان رشد، و همچنین بررسی میزان نسبی تغییرات تراکم جمعیت شاغل در بخش لجستیک استفاده شد. نیز روش‏های تحلیلی سنجش میزان تمرکز فضایی، از قبیل ضریب جینی و خودهمبستگی فضایی و در نهایت رگرسیون چندگانه، به منظور برآورد همبستگی عوامل مؤثر بر توزیع ‏فضایی شاغلان لجستیک (متغیر مستقل) به کار رفت. نتایج تحلیل نشان داد از سال 1365 تا 1390 الگوی فضایی ‏لجستیک در منطقة کلان‌شهری تهران متمرکز و متشکل از خوشة‏ لجستیکی کلان‌شهر تهران بوده است و روند تحولات ساختار‏ فضایی نشان‏دهندة تمرکززدایی جمعیت شاغل در بخش لجستیک از کلان‌شهر تهران و متمرکز شدن جمعیت شاغل در محورهای غربی و جنوب غربی منطقة پیرامونی است. از سال 1365 تا 1375، از میان عوامل عینی مؤثر بر الگوهای فضایی لجستیک مناطق کلان‌شهری، توزیع فضایی جمعیت شاغل در بخش لجستیک همبستگی بالاتری با توزیع فضایی جمعیت و نیروی کار داشته است؛ بدین ترتیب که هر چه تعداد و تراکم جمعیت و نیروی کار قلمرو جغرافیایی بالاتر رفته جمعیت شاغل در بخش لجستیک نیز افزایش یافته است. درحالی‌که در بازۀ زمانی 1385 ـ 1390 توزیع فضایی شاغلان در بخش لجستیک با توزیع فضایی جمعیت و میزان سواد همبستگی بیشتری پیدا کرده‌اند.