عمل‌گرایی (پراگماتیسم) در کلیله و دمنه

نویسندگان

1 استادیار دانشگاه بوعلی سینا، همدان

2 دانشجوی دکتری رشتة زبان و ادبیّات فارسی دانشگاه تربیت معلّم آذربایجان

doi
چکیده

پراگماتیسم مکتبی فلسفی است که ضمن اینکه اصالت را به عمل می‌دهد، به امور واقع توجّه کرده، سعی می‌کند که مصلحت را در نظر بگیرد و نیز به هیچ‌ گونه مطلق‌گرایی در باب نظریّه‌ها معتقد نیست و حقیقت را امری نسبی می‌داند. عقاید و نظریّه‌ها را ابزاری برای رسیدن به هدف می‌داند که کارآیی آنها در جریان تجربه مشخّص می‌شود. از بنیان‌گذاراناین مکتب، پیرس، جیمز و دیویی را می‌توان نام برد. در این پژوهش، ابتدا پیشینه، خطوط و شاخص‌های پراگماتیسم مطرح می‌شود و بدین موضوع پرداخته می‌شود که این مکتب ریشه در عقاید فلاسفة گذشته چون سقراط و ارسطو دارد و در بین نظریّه‌های اخلاقی جدید، نزدیکی زیادی با مکتب اصالت نفع (سودگرایی) دارد. در بخش دوم با رویکردی علمی به بررسی پراگماتیسم در کلیله و دمنه می‌پردازد و با توجّه به داده‌های به دست آمده، نشانه‌ها و مصادیقی از پراگماتیسم در کلیله و دمنه با توجّه به شاخص‌هایی چون واقع‌بینی، نسبی‌گرایی، مصلحت‌گرایی، ابزارانگاری و نتیجه‌گراییمورد تحلیل و بررسی قرار می‌گیرد.