تحلیل آثار تغییرات اقلیم و شرایط خاک سطحی بر فراوانی رخدادهای گرد و غبار (مطالعة موردی: استان خراسان رضوی)
نویسندگان
1 بخش تحقیقات بیابان، مؤسسة تحقیقات جنگلها و مراتع کشور، سازمان تحقیقات آموزش و ترویج کشاورزی، تهران، ایران
2 بخش تحقیقات بیابان، مؤسسة تحقیقات جنگلها و مراتع کشور، سازمان تحقیقات آموزش و ترویج کشاورزی، تهران، ایران
3 بخش تحقیقات بیابان، مؤسسة تحقیقات جنگلها و مراتع کشور، سازمان تحقیقات آموزش و ترویج کشاورزی، تهران، ایران
4 بخش تحقیقات بیابان، مؤسسة تحقیقات جنگلها و مراتع کشور، سازمان تحقیقات آموزش و ترویج کشاورزی، تهران، ایران
5 پژوهشگر پسادکتری، گروه علوم جغرافیا و برنامه ریزی، دانشگاه اصفهان، اصفهان، ایران
6 بخش تحقیقات بیابان، مؤسسة تحقیقات جنگلها و مراتع کشور، سازمان تحقیقات آموزش و ترویج کشاورزی، تهران، ایران
doi
10.22059/jtcp.2021.327112.670240چکیده
در دهههای اخیر به دلیل تغییرات اقلیمی، از جمله خشکسالی و مداخلات انسانی، طوفانهای گرد و غبار شدت یافته است. گرد و غبار، علاوه بر جابهجایی و از دست رفتن ذرات خاک، باعث آسیبهای شدید اقتصادی و اجتماعی و سلامت میشود. استان خراسان رضوی به سبب موقعیت استراتژیک، از جمله قطب صنعتی و کشاورزی و پذیرایی سالیانه بیش از 29 میلیون زائر از داخل و خارج از کشور، بهخصوص در فصول و ماههای همراه با مناسبتها، دارای اولویت بررسی از نظر فراوانی گرد و غبار است. هدف پژوهش حاضر بررسی و روندیابی فراوانی رخدادهای گرد و غبار و تحلیل تأثیرپذیری آن از تغییرات اقلیمی با در نظر گرفتن روند خشکسالی و تغییرات سطحی زمین با مطالعة روند تغییرات درصد تراکم پوشش در طول دورة آماری بود. نتایج شمارش کدهای گرد و غبار نشان داد رخدادهای گرد و غبار با منشأ محلی از فراوانی بیشتری برخوردار است. بر اساس تحلیل ماهیانة پدیدة گرد و غبار، ایستگاههای سرخس و مشهد مناطقِ با بالاترین تعداد روزهای غبارآلود در محدودة مطالعاتی، در تابستان و بهار و ماههای ژوئن و ژوئیه هستند. نتایج رگرسیون خطی شاخص خشکسالی و روزهای دارای گرد و غبار محلی ماهیانه حاکی از ارتباط معنادار در جهت افزایش گرد و غبار همراه افزایش شدت خشکسالی در ایستگاههای مشهد و سرخس، طی دورة آماری 27 ساله، در سطح 99 درصد اطمینان است. در نهایت، با توجه به نتایج بهدستآمده از بررسی تغییرات سطحی زمین، لزوم پیگیری برنامههای آمایش سرزمین همراه استفاده از روشهای کوتاهمدت تثبیت خاک، به منظور کاهش خسارات اقتصادی و حفظ سلامت ناشی از گرد و غبار در ماهها و فصول پرتردد، تا دستیابی به نتایج روشهای بلندمدت توصیه میشود.
