تحلیل اسطورهای «یکلیا وتنهایی او» و «ملکوت» با نگاه به تأثیر کودتای 28 مرداد در بازتاب اسطورهها
نویسندگان
1 دانشآموختة کارشناسی ارشد زبان و ادبیّات فارسی دانشگاه تربیت مدرّس، تهران
2 استاد دانشگاه تربیت مدرّس، تهران
3 دانشیار دانشگاه تربیت مدرّس، تهران
doi
چکیده
چکیده کودتای 28 مرداد 1332به عنوان نقطة عطفی از لحاظ اسطورهگرایی در ادبیّات داستانی معاصر ایران به شمار میرود. نویسندگان این دوره از بیان صریح و رئالیستی دورة قبل فاصله میگیرند و به بیان نمادین و مبهم روی میآورند. از آنجا که اسطوره را به دلیل گستردگی و سیّال بودن آن میتوان در موقعیّتهای مختلف بازآفرینی کرد و نیز به دلیل وجوه زیباییشناسانهاش، نویسندگان با مراجعه به آن میخواستند داستان را غنی و پرورده سازند. داستانهای «ملکوت» از بهرام صادقی و «یکلیا و تنهایی او» نوشتة تقی مدرّسی شاخصترین آثار نمایندة جریان اسطورهگرایی در سالهای بعد از کودتا هستند. در این دو داستان، فضای یأس و شکست بعد از کودتا، از طریق طرح کلان اسطورههای آفرینش، هبوط، آخرالزّمان و انعکاس آن به کمک بازآفرینی شخصیّتها، فضاها و روایات اسطورهای مذهبی عهد عتیق و ایجاد تغییر در ساختار روایات منشأ، بهگونهای که در نهایت شیطان و نیروی شیطانی بر نیروهای الهی پیروز میشوند، نمود پیدا کرده است. مقالة حاضر با بهرهگیری از روش توصیفی ـ تحلیلی و نقد اسطورهای و تحلیل بینامتنی، به تحلیل ادبیّت اسطورهای، چگونگی بازتاب اسطوره و نیز کیفیّت اثرگذاری کودتا در انعکاس اسطوره در این دو اثر ادبی میپردازد.
