آمایش لندفرمهای ژئومورفولوژیکی جهت توسعۀ سکونتگاههای انسانی(مطالعۀ موردی: شهرستانهای جنوب شرق استان خراسان رضوی)
نویسندگان
1 استادیار، دانشکدة جغرافیا، دانشگاه تهران، تهران، ایران
2 دانشجوی دکترای ژئومورفولوژی، دانشکدة برنامهریزی و علوم محیطی، دانشگاه تبریز، تبریز، ایران
3 دانشآموختة دکترای مرتعداری، مسئول دبیرخانة مدیریت جامع حوزههای آبخیز، سازمان جنگلها، مراتع و آبخیزداری کشور، تهران، ایران
4 دانشآموختة دکترای مخاطرات ژئومورفولوژی، دانشکدة جغرافیا، دانشگاه خوارزمی، تهران، ایران
doi
10.22059/jtcp.2020.295155.670055چکیده
توسعه و ایجاد سکونتگاه در ارتباط مستقیم با بستر طبیعی و عوارض ژئومورفولوژی است. محدودة مورد مطالعه به علت شرایط توپوگرافیکی و زمینشناسی دارای محدودیتهای خاص در مکانگزینی و توسعة سکونتگاههای انسانی بود. به منظور کاهش مخاطرات محدودة جنوب شرق استان خراسان رضوی و اصلاح برنامههای آتی توسعه و ایجاد سکونتگاههای انسانی، به بررسی امکانسنجی منطقة مورد مطالعه جهت توسعة سکونتی پرداخته شد. پس از بررسیهای کتابخانهای و میدانی و گزینش معیارهای مناسب، با استفاده از مدل منطق فازی و به کمک نرمافزار GIS، مناطق مستعد جهت توسعه و ایجاد سکونتگاه تعیین شد. در این مطالعه، جهت شناسایی مناطق مستعد توسعه و ایجاد سکونتگاه بر اساس لندفرمهای ژئومورفولوژیکی، از یازده پارامتر شیب، جهت شیب، ارتفاع، خاک، کاربری اراضی، ارتفاع، فاصله از گسل، فاصله از رودخانه، فاصله از راه ارتباطی، فاصله از سکونتگاه، ژئومورفولوژی به منزلة متغیرهای مستقل در شناخت توانها و تنگناهای ژئومورفولوژیکی در منطقه استفاده شد. نتایج حاصل از پهنهبندی بر اساس مدل فازی نشان داد حدود 61 درصد مساحت منطقة مورد مطالعه در طبقات بسیار نامناسب و نامناسب واقع شده است که این به معنی نامساعد بودن شرایط ژئومورفولوژیکی در این بخش از محدودة مورد مطالعه جهت ایجاد و توسعة سکونتگاههای انسانی است. حدود 58/14 درصد از مساحت محدودة مورد مطالعه دارای شرایط متوسط و حدود 24 درصد از مساحت منطقة مورد مطالعه دارای شرایط مطلوب و مساعد جهت فعالیتهای ساختوساز و ایجاد نواحی سکونتگاهی جدید است. واحدهای مخروطافکنهای و دشتهای آبرفتی مناسبترین مکان برای ایجاد و توسعة سکونتگاهاند.
