فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

جرایم ارتکابی علیه حوزه اخلاق، همانند جرایم علیه حوزه‌های دیگر همچون اقتصاد، حیثیت معنوی و سلامت جسمی، می‌تواند به‌صورت فردی یا گروهی و سازمان‌یافته ارتکاب یابد که بدیهی است سازمان‌یافتگی در این حوزه‌ها موجب اعمال مجازات‌های شدیدتر برای مرتکبان خواهد بود. در حوزه اخلاق، به‌دلیل نبود بخش یا باب خاصی برای جرم‌انگاری جرایم مرتبط با این حوزه، تفکیک مشخصی میان ارتکاب فردی و سازمان‌یافته این جرایم مشاهده نمی‌شود؛ امری که البته منحصر به این حوزه نیست و در سایر حوزه‌های یادشده نیز وجود دارد. این در حالی است که در مواردی، سازمان‌یافتگی در این حوزه ممکن است با قصد براندازی نظام اسلامی و اخلال در مبانی و پایه‌های آن همراه باشد. علی‌رغم عدم وجود عنوان خاص برای این جرایم در منابع فقهی و قوانین موضوعه، تسری عناوین مصطلح فقهی به این‌گونه جرایم امری ممکن و بلکه ضروری است تا جرایمی با چنین سطح و انگیزه‌ای با واکنشی مناسب و مجازاتی درخور مواجه شوند. در میان عناوین فقهی، «محاربه» و «افساد فی‌الارض» بیش از سایر عناوین، همچون «بغی» و «اشاعه فحشاء»، قابلیت انطباق با این جرایم را دارند. البته این امر مستلزم تبیین رابطه میان دو عنوان محاربه و افساد فی‌الارض است. دو احتمال عمده در این خصوص که مورد توجه فقها قرار گرفته، استقلال این دو عنوان از یکدیگر یا تساوی آن‌هاست. در هر دو حالت، روایات متعدد و آرای فقهای متقدم و متأخر دلالت بر آن دارند که این دو عنوان، چه به‌صورت مستقل و چه به‌صورت متحد و هم‌مصداق، در صورت سازمان‌یافتگی جرایم علیه اخلاق و با قصد براندازی نظام اسلامی، قابل تسری به آن‌ها هستند.