روابط سیاسی خان نشین خیوه با دولت مرکزی ایران در عهد قاجار

نویسندگان
doi
چکیده

واحه خوارزم با داشتن فرمانروایان محلّی موسوم به خوارزمشاهیان و بهره مندی از خودمختاری داخلی از نظر سیاسی همیشه جزئی از ایران بود و فقط حمله مغول موجب گسیختگی این پیوند گردید. در دورۀ تیموری و صفوی، این پیوند به شکل دیگری تجدید گشت، اما با سقوط همزمانِ صفویه و عربشاهیانِ خوارزم، دوباره وحدت و امنیت سیاسی ایران از بین رفت و رقابت سران و سرداران در نواحی مختلف کشور و از جمله خوارزم آغاز شد. این آشفتگی نزدیک به یک قرن - بدون احتساب ایام سلطنت نادرشاه ـ در اداره امور سیاسی ایران باقی ماند تا با روی کار آمدن قاجارها امنیت و وحدت سیاسی کشور تجدید گردید. درهمین زمان با ظهور سلسله بنی اُیناق در خوارزم، همین سرنوشت برای آن واحه نیز رقم خورد. این مقاله در پی آن است که ضمن شناسایی تحولات داخلی خوارزم، زمینه‌های استقرار بنی اُیناق (قنقرات‌ها) را بررسی کند. سپس  با مطالعه روابط فیمابین خوانین قنقرات با دولت قاجار، نحوه تداوم یا تغییر در پیوند سنتی خوارزم با ایران را تبیین کند.