مسئولیت مدنی ناشی از خطرهای ناشناختۀ فراورده در حقوق ایران و فقه امامیه
نویسندگان
1 دانشیار دانشکدۀ حقوق دانشگاه قم
2 دانشگاه قم
doi
چکیده
مسئولیت مدنیِ ناشی از خطرهایِ ناشناختۀ فراوردههای نوین که «خطرهای توسعه» نیز نامیده میشوند یکی از مهمترین بحثهای مسئولیت ناشی از تولید بهشمار میرود. این خطرها ریشه در ناکارآمدیِ دانش بشری دارند و به همین دلیل ممکن است پنداشته شود که تولیدکننده در برابر زیانهای ناشی از خطرهای ناشناخته، مسئول نیست. با وجود این، بهرغم سکوت قانونگذار ایرانی و منابع فقهی، نویسندگان بهمنظور حمایت از مصرفکنندگان در برابر خطرهای ناشناخته تلاش کردهاند تا اثبات نمایند که در حقوق ایران و فقه امامیه بر پایه برخی دلایل، مسئولیت تولیدکننده در برابر خطرهای ناشناخته، قابل توجیه است. معیوب بهشمارآمدنِ فراوردههای دارای خطرهای ناشناخته، انتساب عرفی عیب به زیان وارده، بیتأثیری عنصر پیشبینیپذیری در مسئولیت مدنی، اَصالهالسلامه (اصل سلامت مبیع)، قاعدۀ غنم و لاضرر، مهمترینِ این دلایل بهشمار میروند. ولی این دلایل تاحدی قابل مناقشهاند و تنها با تفسیری خاص از برخی مفاهیم، میتوان این دلایل را قابل استناد دانست. بهطور کلی، تفاسیر نگارندگان با محوریت حقوق ایران و فقه امامیه بوده است. ساختار این مقاله متشکل از دو بخش اصلی است؛ نویسندگان در بخش نخست، مفهوم خطرهای ناشناخته و مبانی فقهی- حقوقی مسئولیتِ ناشی از خطرهای ناشناخته را بررسی نمودهاند و در بخش دوم، این دلایل را ارزیابی کرده و در پایان نیز برای حمایت از مصرفکنندگان در برابر خطرهای ناشناخته، سازوکارهایی را پیشنهاد دادهاند.
