تحلیل نسبت میان درونمایههای آثار داستانی سیمین دانشور با پیشینة فرهنگی ایران
نویسندگان
1 دانشیار دانشگاه تربیت مدرس
doi
10.22054/ltr.2013.6595چکیده
آفرینش متن بدون ارتباط با میراث ادبی و متون قبل از آن صورت نمیگیرد. رُمان و داستان کوتاه معاصر فارسی ژانری (نوع ادبی) نسبتاً نوپاست. ارتباط این ژانر نوپدید با میراث فرهنگی پُردیرینة ایران موضوعی درخور تأمّل است. در نقد ادبی به منظور بررسی ارتباط بین متون، رویکردی نو به نام بینامتنیّت مطرح است. این پژوهش بر پایة دیدگاه یکی از مؤثّرترین نظریّهپردازان حوزة بینامتنیّت یعنی ژِرار ژنِت، منتقد فرانسوی، شکل گرفته است. مطابق نظریّة او، هرگونه ارتباط متن با غیر خود، فرارَوی متنی یا فرامتنیّت نام دارد که جنبههای متعدّدی را شامل میشود. از این میان، بیشمتنیّت و بینامتنیّت دربارة ارتباط بین دو متن است. بینامتنیّت حضور مستقیم متنی در متن دیگر و بیشمتنیّت هرگونه تأثیر متنی از متن دیگر است. این جستار، ارتباط مجموعه داستانهای «شهری چون بهشت» و «به کی سلام کنم؟» و رُمانهای «سووشون»، «جزیرة سرگردانی» و «ساربان سرگردان» را با میراث فرهنگی، به عنوان زیرمتن تحلیل میکند و نقش این بهرهگیری در شیوة داستاننویسی دانشور را بازمیکاود. این تحقیق با روش توصیفی ـ تحلیلی سعی کرده است بر مبنای چهارچوب نظریّة بینامتنیّت، آثار داستانی اشاره شده را تحلیل کند. اجمالاً این پژوهش حاکی از حضور مستقیم عناصر نظام فرهنگی و میراثهای ادبی ایران در آثار یاد شدة دانشور است.