فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

     یکی از دشواری‌ها و مشکلات ساختاری دولت قاجار، مسئله ولیعهدی و جانشینی شاه قاجار بود. با وجود سیاست‌هایی که طراحی شده بود، این مسئله  در چند برهه در فاصله انتصاب عباس میرزا به ولیعهدی تا سلطنت محمدشاه قاجار، ایران را به بحران و جنگ داخلی کشانید. ناتوانی دولت قاجار و اختلافات شاهزادگان و سیاست‌های ناموفق داخلی سبب گردید تا دولت‌های روس و انگلیس در یک امر داخلی مداخلات موثر داشته باشند. روس‌ها در پی عهدنامه‌های گلستان و ترکمانچای حق نظارت و قیمومیت برای خود به دست آوردند و انگلیسی‌ها نیز با نوسان در سیاست خارجی خود، از ترس خطر توسعه روزافزون نفوذ روس‌ها در منطقه از «سیاست بی‌اعتنایی» به «سیاست ایفای نقش فعال» گرایش پیدا کردند و بر سر آن با روس‌ها توافق نمودند. توافق و دخالت این دو دولت در مسئله جانشینی با اینکه خطر بحران شدید و جنگ داخلی را برطرف نمود، اما پیامدهای آن دولت قاجار را در سیاست خارجی و داخلی با مشکلات اساسی مواجه کرد.