تحلیل آسیب‌پذیری کاربری اراضی شهری جوانرود در برابر زلزله با استفاده از تحلیل شبکه ‏ای (ANP) و سیستم اطلاعات جغرافیایی (GIS)

نویسندگان

1 استادیار جغرافیای سیاسی، دانشگاه پیام نور

2 کارشناس ‏ارشد جی. آی. اس، دانشگاه تبریز

doi
10.22059/jhgr.2019.279271.1007898
چکیده

مخاطرات طبیعی و انسانی همواره تهدیدی برای زندگی انسان‏هاست. در دهه‏های اخیر،به‏‏‏رغم پیشرفت‏های علمی در پیش‏بینی حوادث و مدیریت بحران، بلایای طبیعی همچنان هزینه‏های سنگینی به جوامع انسانی وارد می‏سازند. از آنجا که ایران در میان ده کشور بلاخیز جهان قرار دارد و از میان بلایای طبیعی زمین‏لرزه در ایران، بنا به ماهیت خاص خود، از اهمیت و توجه بیشتری برخوردار است‏ـزیرا نسبت به سایر بلایای طبیعی دیگر فراوانی آن بیشتر است‏ـ تلفات و صدمات فراوانی نیز به همراه دارد. شهر جوانرود از شرایط ویژه‏ای در رابطه با مخاطراتی همانند زلزله برخوردار است. در پژوهش حاضر با استفاده از روش تحلیل شبکه‏ای (ANP) و با بهره‏گیری از نرم‏افزارهای  Super  Decisionو ARC GIS و با استفاده از داده‏های مربوط به کاربری اراضی شهر جوانرود، DEM 30×30 متری و نقشة زمین‏شناسی 1:100000 پس از تبیین اصول، اهداف نقشه‏های آسیب‏پذیری مورد نیاز برای مشخص‏کردن پهنه‏های خطر به‏دست آمد. نتایج پژوهش حاکی از آن است که حدود 20/0 از فضاهای ساخته‏شدة شهری جوانرود در برابر این نوع از مخاطرات آسیب‏پذیری متوسط به بالایی دارد و ساختار کالبدی مطلوبی در چارچوب بحث مدیریت زلزله ارائه نمی‏کند؛ محلات حاشیه‏نشین در پهنة آسیب‏پذیری بالا و نیز مسکن مهرهای شهر به علت قرارگرفتن در حاشیة مرتفع شهر و سنگ بستر نامناسب و ارتفاع و شیب زیاد و تعداد طبقات بیشتر نسبت به سایر واحدها دارای آسیب‏پذیری بیشتری می‏باشند. فضای مسکونی و کاربری اراضی جوانرود نشان می‏دهد، درصورت بی‏توجهی و برنامه‏ریزی نامناسب، رویکرد مقابله با زلزله می‏تواند به فاجعة انسانی و مصیبتی بزرگ منتهی شود.