تاثیر محیط ادبی و فرهنگی استانبول بر ماورالنهر معیط ادبی و فرهنگی استانبول و نقش آن در بیداری روشنفکران آسیای مرکزی در دو دهه نخست قرن بیستم،،
نویسندگان
1 استادیار دانشگاه تربیت مدرس
doi
10.22054/ltr.2009.6495چکیده
بررسی تاثیر ادبی انقلاب مشروطه در عثمانی لم اد 1908 م درکنارتاثیر انقلاب لاب مشوطه درایران 1906 م برآسیای مرکزی _که ازانظر تعلقات زبانی ملی و مذهبی با دوکشور یادشده دارای اشتراکات تاریخی هستند _ مسئله اصلی این نوشتاراست. ما دراین مقاله، با استفاده از روش تحلیلی محتوا پس از بررسی تاثر محیط فرهنگی استانبول برحلقه نخست جنبش روشنفکری آسیای مرکزی، یعنی احمد دانش 1314-1242 ق و 1897-1827 م معاصران وی، نقش مهم این محیط را درتقییر جغرافیای فکری و فرهنگی حلقه دوم جریان روشنفکری این منطقه، معروف به جدیدیه _ جدیدان _ تاثیرآ ن در شکلی گیری ادبیات نوین فارسی با تکیه بر اثار سه تن از رهبران اصلی جنبش، یعنی میزرا سراج حکیم 1914-1878 م صدرالدین عینی ١٨٧٧ ~ 9۵4 1م( و عبدالرعوف فطرت 1938-1886 م در بخارا نقد و بررسی کرده ایم.این بررسی نشان می دهد ایران و عثمانی که در وضع غیراستعماری با تمدن وتجدد غربی مواجه شدند، پس از بیداری وتلاش برای انجام اصلاحات همه جانبه در حیات اجتماعی خود درنیمه ه دوم قرن نوزردهم، تاثیرفراوانی نیز برحوزه فرهنگی مشترک با خود درآسیای مرکزی _که اینک مستعمره تمام عیار روسیه شده بود _ برجای نهادن.این تاثربه ویژ در بنیان گذاری ادبیات نوین فارسی در منطقه یادشده درخورتوجه و بعضآ بی بدیل است.