عوامل تسهیل کننده و بازدارنده ی رفتارهای اخلاقی و غیراخلاقی براساس نظریه های ضمنی مردم ایران: نقش سود و زیان ها
نویسندگان
1 Ph.D. student in educational psychology, Faculty of Economics and Social Sciences, Bu-Ali Sina University, Hamadan, Iran.
2 Associate professor, Department of Psychology, Faculty of Economics and Social Sciences, Bu-Ali Sina University, Hamadan, Iran.
3 Associate professor, Department of Psychology, Faculty of Economics and Social Sciences, Bu-Ali Sina University, Hamadan, Iran.
4 Professor, Department of Psychology, Faculty of Economics and Social Sciences, Bu-Ali Sina University, Hamadan, Iran.
doi
10.22038/jfmh.2022.20652چکیده
مقدمه: در این پژوهش به بررسی عوامل تسهیل کننده و بازدارنده ی رفتارهای اخلاقی و غیراخلاقی با توجه به نقش سود و زیانهای هر یک از این رفتارها پرداخته شد.روش کار: پژوهش حاضر در چارچوب روشهای کیفی و از نوع پدیدار شناسی بود. به منظور گردآوری دادهها از مصاحبه ساختاریافته سود برده شد. سپس اطلاعات حاصل از مصاحبه با روش تحلیل محتوای آشکار در طی سه مرحله فرایند پیادهسازی وکدگذاری باز، کدگذاری محوری، و کدگذاری انتخابی تحلیل شدند. افراد شرکتکننده در پژوهش شامل 222 نفر (121 نفر دانشآموز دبیرستانی مقطع متوسطه دوم 16 تا 19 ساله و 101 نفر بزرگسال20 تا 52 ساله) از استانهای خوزستان، لرستان، همدان، مازندران، تهران، اراک، شیراز، اصفهان، خراسان رضوی، ایلام،کرمانشاه، و کردستان بودند که با استفاده از روش نمونه گیری در دسترس انتخاب شدند. یافته ها: نتایج حاصل از تحلیل محتوای مصاحبه ها نشان داد که بر اساس نظریه های ضمنی مردم ایران، عامل سودها (سود روانشناختی و سود موقعیتی) و عامل زیانها (زیان روانشناختی و زیان موقعیتی) نقش مهمی در تسهیل و بازداری انجام هر یک از رفتارهای اخلاقی و غیراخلاقی دارند. برپایه یافته ها میتوان گفت که عامل سود (روانشناختی- موقعیتی) و زیان (روانشناختی- موقعیتی) نقش مهمی در احتمال شکل گیری و بروز رفتارهای اخلاقی و غیراخلاقی و بازداری یا پیشگیری از آنها در موقعیتهای گوناگون کاری، تحصیلی، اجتماع، و زندگی دارند. نتیجه گیری: ر مجموع، یافتههای پژوهش بینش جدیدی در مورد نقش سود و زیان بهعنوان عوامل کنترل کننده وقوع یا عدم وقوع رفتارهای اخلاقی و غیراخلاقی در موقعیتهای مختلف به دست میدهد.
