تحلیل روابط گروداران آب در محدوده مطالعاتی هشتگرد
نویسندگان
1 دانشیار گروه مهندسی و مدیریت آب، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران.
2 دانشآموخته کارشناسی ارشد، گروه مهندسی و مدیریت آب، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران.
3 دانشیار، گروه مهندسی و مدیریت آب، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران.
doi
10.22034/iwrr.2025.512548.2841چکیده
یکی از چالشهایعمده حکمرانیآب در ایران، مدیریت گرودارانمختلف در مسائل مرتبطباآب است. مسئلهآب در محدودهمطالعاتیهشتگرد بهدلیل تنوع گروداران و بهطورطبیعی تضادمنافع بین آنها بهشدت درهمتنیده شدهاست. عدمشفافیت در چگونگی ایفای نقش این گروداران و تأمین منافعشان، چالشهایزیادی را در مدیریتمنابعآب ایجاد کرده و همکاریمؤثر را مختل میکند. بنابراین، شناسایی گرودارانکلیدی، درک انگیزههای آنها و بررسی منافعومنابع قدرتشان باید در مرکزتوجه قرار گیرد تا امکان طراحی مداخلاتسیاستیهدفمند آتی فراهم شود. این پژوهش به شناسایی گرودارانآب در محدودهمطالعاتیهشتگرد براساس شبکه مسائلشناساییشده در مصاحبههای صورتگرفته با کارشناسان و بهرهبرداران، با تأکید بر نگاشت روابط بین آنها براساس تحلیلشبکهای میپردازد. نگاشت روابط گرودارانآب هشتگرد در تحلیلشبکهای نشان میدهد که در حفاظت از منابعآب افراد پرنفوذومشهور، صنایع، شرکت آبمنطقهای استانالبرز، شرکت توزیعبرق، کشاورزان بزرگمالک، ویلاداران و شورایشهروروستا بیشترین اعمال قدرت و بیشترین تأثیر را بر دیگر گروداران دارند. عدمتوازن قدرت بین گروداران در این محدوده میتواند به بروز تخلفات و چالشهایگوناگون منجرشود. علاوه بر این، 23 گرودار شناساییشده دارای 7منفعتمتفاوت بودند که سوداقتصادی پرتکرارترین منفعت در بین آنها بود. منافعاقتصادی بهعنوان عامل اصلی در واکنش به تغییراتمحیطی و تصمیمگیریها ظاهر میشود. نتایج این مطالعه هشدار میدهد که تداوم رویکردهاییکسانساز و تحکمی در حکمرانیآبهشتگرد، تنها به تعمیق شکافهایموجود خواهد انجامید. راهکار خروج از این بنبست، طراحی سازوکارهای حکمرانیانطباقی است که با شناسایی ظرفیتها و محدودیتهای هر گروه گرودار، امکان مشارکت برابر و توزیع عادلانهتر منابع را فراهم کند. به بیان دیگر، تغییرات مؤثر تنها زمانی محقق میشوند که سیاستها نه برمبنای دستورات بالادستی، بلکه با تکیه بر شناخت ریشههای نهادی-اجتماعی بحران و گفتوگوی بینگروداری شکل گیرند.
