چارچوب حکمرانی اخلاقمحور آب: چالشها و پیشنهادهایی برای اصلاح ساختار آب کشور ایران
نویسندگان
1 دانشیار گروه جغرافیای طبیعی، دانشکده جغرافیای دانشگاه تهران، تهران، ایران
2 دانشجوی دکتری حکمرانی آب، دانشکده حکمرانی دانشگاه تهران، تهران، ایران.
3 استاد دانشکده حکمرانی دانشگاه تهران، تهران، ایران.
doi
10.22034/iwrr.2025.530638.2902چکیده
در دهههای اخیر، کاهش منابع تجدیدپذیر آب، افزایش تقاضا، تغییرات اقلیمی و ضعف مدیریتی، چالشهای جدی در حوزه حکمرانی منابع آبی ایجاد کرده است. در این میان، توجه به اخلاق بهعنوان مؤلفهای مغفول در ساختار حکمرانی آب، میتواند رویکردی ارزشمحور برای تحقق مدیریت پایدار باشد. این پژوهش با هدف بررسی چالشهای اخلاقی در حکمرانی آب ایران، از طریق مصاحبه با خبرگان و تحلیل اسناد کتابخانهای انجام شد. روش تحقیق کیفی بوده و دادهها از ۱۴ مصاحبه تخصصی استخراج و سپس پیادهسازی، کدگذاری و با نرمافزار MAXQDA 2020 تحلیل مضمون شدند. تمایز اصلی این مطالعه نسبت به تحقیقات پیشین، تمرکز بر مفاهیم اخلاقی و ساختارهای نهادی حکمرانی آب، فراتر از ملاحظات صرفاً فنی است. نتایج نشان داد که چالشهای اخلاقی حکمرانی آب در پنج دسته اجتماعی، اقتصادی، فرهنگی، محیطزیستی و ساختاری قابل طبقهبندیاند. همچنین، مجموعهای از سیاستهای پیشنهادی برای بهبود حکمرانی ارائه گردید که از جمله آنها میتوان به تدوین «گزارش ملی آب»، انتشار «گزارش ملی تعارض منافع نهادی»، ایجاد «نهاد پایش تعارض منافع آب و محیطزیست»، تشکیل «شورای مشارکتی آب» در سطح استانها، راهاندازی «کمیتههای فرارشتهای حکمرانی آب»، ایجاد «سامانه ملی شفافیت آب»، اجرای طرح «بازطراحی نهادی مبتنی بر مهندسی معکوس» و تقویت ارزشهای اخلاقی اجتماعی از طریق آموزش عمومی اشاره کرد. یافتهها نشان میدهد که عملیاتی کردن اصول اخلاقی در حکمرانی آب میتواند چالشهای بخشهای مختلف توسعه پایدار مرتبط با منابع آب را کاهش داده و نقشه راهی برای عبور از بحران کنونی ترسیم نماید.
