ارزیابی ارزش آبی-اقتصادی طرح انتقال آب از دریای عمان به استان خراسان رضوی در مقابل مدیریت تولیدات محصولات کشاورزی غیرراهبردی آن

نویسندگان

1 دانشجوی کارشناسی ارشد مهندسی منابع آب، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران.

2 استاد گروه مهندسی و مدیریت آب، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران

3 دانشیار گروه مهندسی و مدیریت آب، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران.

doi
10.22034/iwrr.2025.523070.2882
چکیده

با تشدید بحران کم­ آبی در شرق کشور، پروژه انتقال آب از دریای عمان به طول 1342 کیلومتر و ظرفیت سالیانه 120 میلیون مترمکعب به شهر مشهد در دستور کار قرار گرفته است. این درحالی است، که سالیانه حجم قابل توجهی محصولات کشاورزی از این منطقه به سایر نقاط صادر می‌شود. این پژوهش به مقایسه طرح عمان از منظر حجم آب انتقالی، میزان مصرف برق و هزینه‌های تمام شده در مقابل میزان آب مجازی صادر شده از طریق محصولات کشاورزی، درآمد و انرژی مربوطه می‌پردازد. در این راستا، با توسعه چارچوبی که براساس گروه­بندی محصولات کشاورزی و ردپای آب صادراتی بود، این مهم دنبال شده است. با توجه به حجم بالای صادرات محصولات جالیزی به عنوان محصولات غیر راهبردی تمرکز تحقیق بر آن­ها قرار داده شد. نتایج نشان داد، که سالانه حدود 257 میلیون مترمکعب آب مجازی از این طریق صادر می‌شود؛ که بیش از 2 برابر آب انتقالی طرح عمان است. همچنین، با درنظر گرفتن قیمت­های پایه جهانی، میزان سود خالص ناشی از هر مترمکعب آب صادراتی و مصرف برق مربوطه به ترتیب برابر 55/0 دلار و 33/0 کیلووات­ساعت برآورد شد. این درحالی است که قیمت آب انتقالی و مصرف برق آن به ازای ­هر مترمکعب برابر 3/3 دلار و 27/33 کیلووات­ساعت است. ارزیابی‌های این تحقیق، بیش از آنکه بخواهد طرح خاصی را هدف قرار دهد، تأکید بر اتخاذ سیاست‌های نوآورانه‌تری در مدیریت آب درمقابل استمرار سیاست‌های سنتی با فن‌آوری‌های نوآورانه دارد، آن‌هم در شرایطی که قرار است رقمی حدود 6/8 میلیارد یورو بر آن سرمایه‌گذاری شود.