فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

منابع آب زیرزمینی کارستی لرستان (غرب ایران)، به‌عنوان یکی از مهم‌ترین منابع تأمین آب شرب، از اهمیت بالایی برخوردارند؛ با این حال، بررسی جامعی در خصوص سن و کیفیت این منابع تاکنون انجام نشده است. در این راستا، پژوهش حاضر با به‌کارگیری ایزوتوپ تریتیم (³H) و شاخص‌های هیدروژئوشیمی به تحلیل سن نسبی و کیفیت منابع آب کارستی لرستان پرداخته است. پس از انجام مطالعات میدانی، دوازده نمونه آب زیرزمینی شامل هفت نمونه گوگردی، سه نمونه غیر گوگردی و دو نمونه شور در سال 1402 برداشت شده و از نظر ترکیب یونی و ایزوتوپی مورد سنجش قرار گرفته است. داده‌های تریتیم و شاخص‌های شیمیایی شامل نسبت‌های SO₄/Cl، Na/Cl، Mg/Ca، هدایت الکتریکی (EC) و غلظت یون‌های اصلی برای تعیین سن نسبی، منشأ و الگوهای اختلاط منابع آبی تحلیل شدند. برای درک بهتر فرآیندهای زمین‌شیمیایی و تعامل آب-سنگ، از نمودار پایپر، پراکندگی یون‌ها و شاخص‌های اشباع کلسیت، دولومیت و ژیپس استفاده شد. نتایج نشان داد که بیشتر منابع آب زیرزمینی منطـقه دارای سن مدرن هستند و تنهـــا برخی نمونه‌هـا ویژگی آب‌هـای ترکـــیبی (مدرن–ساب‌مدرن) را نشان می‌دهند. غلظت تریتیم در این نمونه­ها بین 1/31 تا 3/07 TU متغیر است. تیپ غالب بی‌کربناته نشان‌دهنده منشأ کربناته و تغذیه از بارش‌های اخیر بود، درحالی‌که تیپ‌های کلروره سدیک (در نمونه‌های S6 و S7) و سولفاته (کلروره)- کلسیک (در نمونه‌های W2  و S2) تحت تأثیر سازند تبخیری گچساران یا فرآیندهای آلودگی تغییر یافته‌اند. یکی از یافته‌های مهم این پژوهش، ثبت غلظت بالای تریتیم همراه با شوری بسیار بالا در نمونه‌های S6  و S7 است. این ترکیب بیانگر نفوذ سریع آب‌های حاصل از بارش‌های اخیر به درون سازند تبخیری گچساران و انحلال موضعی نمک‌ها است. همچنین، ویژگی‌های نمونه‌های W2 و P1، ازجمله نسبت بالای SO₄/Cl و غلظت بالای تریتیم، بیانگر احتمال آلودگی و ورود ترکیبات آلاینده به سیستم آب زیرزمینی است. نمونه‌های W1، P2 و S3 با ترکیب یونی ساده و غلظت بالای تریتیم معرف آب­های جوان و نمونه‌هایی S1، S2 و S4 با ترکیب یونی غنی‌تر و غلظت پایین تریتیم، نمایانگر منابع با منشأ ترکیبی و رفتار بینابینی از نظر سن و ترکیب شیمیایی هستند. سایر نمونه­ها همانند P3 و S5 با مقادیر متوسط  SO₄/Clو تریتیم، در مرز میان آب‌های جوان و منابع با منشأ ترکیبی قرار دارند؛ وضعیتی که احتمالاً تحت تأثیر اختلاط، تغذیه سطحی، آلودگی‌های انسانی و ورود آب از طریق گسل‌ها قرارگرفته‌اند.