ارزیابی آسیب پذیری منابع آب کارستی با واسنجی دو شاخص آسیب‌پذیری EPIK و COP

نویسندگان

1 استادیار پژوهشی مؤسسه تحقیقات آب، پژوهشکده هیدرولیک و محیط‌های آبی، تهران، ایران.

2 دانشآموخته کارشناسی ارشد مهندسی منابع آب، دانشگاه تهران، ایران.

3 معاون مطالعات پایه و تخصیص حوزه فلات مرکزی و شرقی، شرکت مدیریت منابع آب ایران.

4 استادیار پژوهشی مؤسسه تحقیقات آب، مرکز آب و فاضلاب، تهران، ایران.

doi
10.22034/iwrr.2025.501604.2824
چکیده

یکی از مهمترین منابع آب برای استحصال و بهره‌برداری، منابع آب کارستی است که با توجه به روند بهره‌برداری از آبخوان‌ها و افت این منابع، بهره‌برداری از این منابع رشد زیادی داشته است. این افزایش بهره‌برداری با توجه به مجموعه عوامل انسان‌ساز، پتانسیل آلودگی منابع آب را دارد. لذا شناخت پتانسیل‌های توسعه می‌بایست مبتنی بر آسیب‌پذیری این منابع باشد. این مطالعه با هدف تعیین آسیب‌پذیری آبخوان‌ کارستی درفک با دو شاخص اپی‎کارست (EPIK) و ضریب نفوذپذیری (COP) مورد آنالیز قرار گرفته است. براین اساس با توجه به مطالعات زمین‌شناسی، نوع سازندهای کارستی و شبکه کارستی در منطقه، پارامترهای هر شاخص استخراج و شاخص نهایی محاسبه شد. پس از تعیین هر شاخص میزان آسیب‌پذیری براساس کیفیت آب در چشمه‌ها به عنوان خروجی یک حوضه کارستی برای واسنجی استفاده شد. با استفاده از الگوریتم­ بهینه­سازی نهنگ با هدف حداکثرسازی همبستگی بین شاخص آسیب‌پذیری و شاخص کیفی واسنجی با تغییر وزن و رتبه‌های هر شاخص انجام گرفت. نتایج نشان داد که میزان همبستگی دو شاخص آسیب‌پذیری با شاخص کیفی در فرایند واسنجی ارتقاء یافته و شاخص EPIK دارای دقت بالاتری است. نتایج نشان داد که میزان همبستگی از مقدار 0/34 به 0/57 برای شاخص EPIK افزایش و بهبود داشته است. نتایج نشان داد که رویکرد واسنجی شاخص آسیب‌پذیری در محیط کارستی مبتنی بر چشمه‌های منطقه قابلیت مناسبی را برای ارزیابی ارائه می‌دهد.