فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

ترویج کشت محصولات کم‌آب‌بر مانند گیاهان دارویی به‌جای محصولات پرآب‌بر یکی از راهکارهای توصیه‌ شده برای کاهش مصرف آب در بخش کشاورزی و مقابله با کم‌آبی است. با این وجود، پذیرش داوطلبانه و مشارکت فعال کشاورزان کلید موفقیت در اجرای چنین اقداماتی است. بنابراین در ترویج چنین رفتاری لازم است درک مناسبی از رفتار کشاورزان و عوامل مؤثر بر آن‌ها وجود داشته باشد. با توجه به نقش اساسی حوزه روانشناسی محیط‌زیستی در شناخت رفتار انسان، این مقاله به‌دنبال بررسی عوامل اجتماعی-روانشناختی مؤثر بر رفتار کشاورزان در قبال تغییر الگوی کشت از محصولات پرآب‌بر به گیاهان دارویی است. در این راستا، یک پرسشنامه ساختاریافته براساس نظریه شناخت اجتماعی براساس مرور عمیقی بر ادبیات پیشین توسعه داده شد. پس از تأیید روایی محتوایی و صوری پرسشنامه توسط کشاورزان و متخصصان و نیز تأیید پایایی آن در یک نمونه پایلوت و از طریق بررسی ضریب آلفای کرونباخ، نسخه نهایی پرسشنامه در میان جامعه هدف تحقیق یعنی کشاورزان ساکن در دشت سجاسرود استان زنجان توزیع شد. نهایتاً از طریق مصاحبه رو در رو با 184 از میان حدود 400 کشاورز داده‌های لازم جمع‌آوری شد که در مقایسه با معیارهای تحقیقاتی، حجم نمونه تحقیق مناسب است. همچنین، برای تحلیل داد‌ه‌ها از رویکرد مدل‌سازی معادلات ساختاری با روش حداقل مربعات جزئی از طریق نرم‌افزار SmartPLS بهره گرفته شد. پس از تأیید مدل اندازه‌گیری از طریق ارزیابی روایی و پایایی سازه‌ای مدل اندازه‌گیری که شامل روایی همگرا و تشخیصی است، نتایج مدل ساختاری نشان داد که نظریه شناخت اجتماعی، توانست به ترتیب 56 و 49 درصد از واریانس تمایل و رفتار کشاورزان در کشت گیاهان دارویی را پیش‌بینی کند. همچنین، انتظار نتیجه مهم‌ترین پیش‌بینی‌کننده تمایل بود و تمایل نیز خود، به‌عنوان مهم‌ترین عامل تعیین‌کننده رفتار ظاهر شد. یافته‌های مقاله حاضر نه‌تنها می‌تواند بینش مناسبی به پژوهشگران ارائه کند، بلکه راهنمای مؤثری را نیز در اختیار سیاست‌گذاران برای پیاده‌سازی سیاست‌های کارامدتر قرار دهد. در این زمینه، سیاست‌های متعددی مانند فرهنگ‌سازی و آموزش کشاورزان به‌منظور ترویج کشت گیاهان دارویی در میان کشاورزان ارائه شده است.