تبیین دیدگاه ها و رویکردهای جهانی در سازگاری با تغییراقلیم در بخش آب کشاورزی

نویسندگان

1 دانشیار پژوهش مؤسسه تحقیقات فنی و مهندسی کشاورزی، سازمان تحقیقات، آموزش، و ترویج کشاورزی، کرج، ایران.

doi
10.22034/iwrr.2025.495313.2815
چکیده

راهبردها و رویکردهای حاصل از مطالعات جهانی سازگاری با تغییر اقلیم در بخش آب کشاورزی به صورت زیر طبقه‌­بندی می‌­شوند: الف) راهبرد­هایی که به دنبال کاربرد فناوری­‌های نوین در مدیریت آب هستند، ب) راهبرد­هایی که به دنبال تغییر در مدیریت سیستم­‌های کشاورزی هستند، پ) راهبرد­هایی که ارتقاء ابزارهای تصمیم­‌سازی و تصمیم‌­گیری را دنبال می­‌کنند، و ت) راهبرد­هایی که در آنها تغییرات نهادی مد نظر است. بر اساس این رویکردهای کلی، رویکردهای تخصصی سازما­­ن­‌ها و نهادهای جهانی (مانند فائو و غیره) برای سازگاری در بخش آب و خاک عبارتند از :1) رویکردهای مربوط به مدیریت آب (کاربرد روش‌­ها و فناوری­‌های نوین آبیاری و حفظ رطوبت خاک)؛ 2) رویکردهای مربوط به مدیریت خاک و زمین (ارتقاء برگشت‌­پذیری و تاب‌­آوری، افزایش مواد آلی خاک، کم‌­خاک‌­ورزی و حفظ پوشش دائمی خاک با کشاورزی حفاظتی، پایش و ارزیابی پوشش زمین، استفاده از روش­‌های بومی، و ارتقاء مشارکت جوامع محلی)؛ 3) حفظ تنوع زیستی کشاورزی در توسعه کشاورزی (استفاده از گیاهان بومی و توسعه و کاربرد ارقام مقاوم به تنش‌­های محیطی (شوری و خشکی و غیره)؛ 4) تغییرات الگوی کشت؛ 5) پایش و پیش‌­آگاهی اقلیمی؛ 6) توجه خاص به ایجاد انگیزه‌­های تولید محصولات کشاورزی با کاهش تعرفه‌­ها و مالیات؛ 7) ارائه یارانه به تولید کنندگان؛ 8) ایجاد بازارهای محلی آب؛ 9) گسترش بیمه محصولات کشاورزی؛ و 10) ایجاد مناطق آزاد اقتصادی از لحاظ اقتصادی بودن راهکارها و اقدامات سازگاری. نتیجه­‌گیری شده است که اقدامات مدیریتی و نرم‌افزاری نسبت به اقدامات خاص زراعی مانند توسعه و معرّفی ارقام گیاهی متحمل به تغییرات اقلیمی و خشکسالی، نسبت سود به هزینه بالاتری دارند و اقتصادی­‌تر هستند. از رویکردهای کلی جهانی سازگاری با تغییر اقلیم در بخش آب کشاورزی، در ایران به رویکرد افزایش بهره‌وری در استفاده از آب و به طور عمده با کاربرد فناوری‌های نوین آبیاری، توجه و تأکید زیادی شده است. در حالیکه به سایر رویکردهای جهانی سازگاری نظیر ایجاد تغییرات در مدیریت سیستم‌های کشاورزی، استفاده از ابزارهای تصمیم‌سازی و تصمیم‌گیری، و ایجاد تغییرات نهادی و بهبود در روابط و هماهنگی‌های سازمانی، توجه کمتر شده و یا اصلا توجه نشده است.