ارزیابی تعادل مکانی عرضه و تقاضای خدمات هیدرولوژیکی اکوسیستم در حوضه‌های آبخیز نیمه خشک ایران (مطالعه موردی: حوضه آبخیز کرخه)

نویسندگان

1 دانش‌آموخته دکتری محیطزیست، گروه برنامه‌ریزی و طراحی محیط، پژوهشکده علوم محیطی، دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران.

2 استادیار گروه محیطزیست و شیلات، دانشکده منابع طبیعی، دانشگاه لرستان، لرستان، ایران.

doi
10.22034/iwrr.2024.459671.2760
چکیده

این پژوهش با هدف ارزیابی تعادل مکانی عرضه و تقاضای تولید آب در حوضه آبخیز کرخه در استان لرستان انجام شد. در ابتدا میزان آب تولیدی با نرم‎افزار InVEST3.9 تخمین زده شد. به این منظور پارامترهای تبخیر و تعرق سالانه، بارش سالانه، کاربری و پوشش اراضی، حجم آب قابل دسترس گیاه و عمق محدود کننده ریشه وارد مدل شدند. همچنین، بازه‌های زمانی 2012-2003 و 2017-2013 برای کالیبراسیون و صحت‌سنجی مدل انتخاب شدند. در ادامه، میزان تقاضای آب بر اساس نیاز آبی اراضی تحت کشت، مصرف شهروندان و صنایع محاسبه شد و از اختلاف عرضه و تقاضای آب، میزان بازدهی آب مشخص شد. در نهایت، تعادل مکانی عرضه و تقاضای آب با شاخصRWBI  ارزیابی شد. طبق نتایج، در مقابل تقاضای سالانه 746 میلیون مترمکعب آب، عرضه سالانه آب معادل 1655/7 میلیون مترمکعب آب براورد شد. زیرحوضه‌های S2، S19، S5 و S23 به ترتیب با 220/2، 155/4، 149/2 و 136/2 میلیون مترمکعب بیشترین میزان تولید و بازدهی آب را داشتند. تولید آب در مقیاس پیکسل از صفر تا 526 میلی‌متر با میانگین تولید 101/2 میلی‌متر محاسبه شد. زیرحوضه‌های S9، S2 و S1 بیشترین تولید آب در پیکسل را داشتند. طبق نتایج در زیرحوضه‌های S14، S15، و S4 کسری عرضه به تقاضای آب مشاهده شد (RWBI < 0) و زیرحوضه‌های S19، S23، S2 و S5 مازاد تولید آب داشتند (RWBI > 0). طبق نتایج، تعادل مکانی عرضه و تقاضای آب تولیدی تحت تأثیر پارامترهایی مانند کاربری اراضی، بارش و تبخیر و تعرق قرار دارد و منعکس کننده تصمیمات مدیریتی یک منطقه است.