تحلیل اختلاف آب ایران و افغانستان در حوضه هیرمند: ارائه یک راه حل پایدار با استفاده از سیستم پشتیبانی تصمیم گیری GMCR

نویسندگان

1 دانشیار گروه علوم و مهندسی آب، دانشکده کشاورزی و منابع طبیعی، دانشگاه بین‌المللی امام خمینی (ره)، قزوین، ایران.

2 دانش‌آموخته کارشناسی ارشد، گروه علوم و مهندسی آب، دانشکده کشاورزی و منابع طبیعی، دانشگاه بین‌المللی امام خمینی (ره)، قزوین، ایران.

doi
10.22034/iwrr.2024.447123.2747
چکیده

دسترسی به منابع آب یکی از چالش‌­برانگیزترین موضوعات قرن حاضر است که می­‌تواند در آینده نزدیک منشاً بسیاری از تحولات در آینده جهان باشد. اختلاف بر سر بهره‌­برداری، تعیین حقابه و یا تعیین حاکمیت رودخانه­‌های مرزی یکی از مهمترین ریشه‌های اختلاف­ کشورهای همسایه است. پژوهش حاضر با هدف تحلیل مناقشه آبی میان ایران و افغانستان در حوضه هیرمند و ارائه راهکار پایدار برای حل آن با استفاده از تئوری بازی­‌ها انجام شده است. مدل­سازی و تحلیل مناقشه با استفاده از سیستم پشتیبان تصمیم‌­گیری GMCR صورت پذیرفته است. پس از تعیین بازیکنان و گزینه­‌های هریک از آنها، 256 حالت برای برقراری تعادل ایجاد شد که از این بین، 40 حالت به عنوان حالت ممکن یا شدنی شناسایی شد. در مرحله بعد با استفاده از مفاهیم حل بازی‎‌های غیرهمکارانه و با توجه به اولویت‎‌بندی استراتژی­‌ها توسط تصمیم‌­گیران، پنج وضعیت به عنوان نقاط تعادل شناسایی شد. پس از تحلیل نهایی مدل، قوی­ترین و مطلوب‌ترین حالت از بین حالت­های ممکن مناقشه، حالتی شناسایی شد که دولت ایران ضمن حمایت از الگوی کشت بهینه محصولات استراتژیک در کشور افغانستان به ارایه خدمات مهندسی در توسعه زیربناهای آبی آن کشور نیز اقدام نماید و به صورت متقابل دولت افغانستان نیز ضمن به رسمیت شناختن حقابه دولت ایران و آزادسازی حقابه به سوی ایران، اقدام به همکاری نمایند.