ارائه الگو برای توسعه حکمرانی خوب شهری با بهرهگیری از رویکرد اقتصاد چرخشی
نویسندگان
1 استاد، گروه مدیریت و برنامهریزی، مرکز مطالعات مدیریت و توسعه فناوری، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران.
2 استادیار، گروه مدیریت و برنامهریزی، مرکز مطالعات مدیریت و توسعه فناوری، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران.
doi
10.48311/ormr.2025.107342.0چکیده
در عصر حاضر، حکمرانی شهری با چالشهایی همچون فشارهای محیطزیستی، رشد شتابان جمعیت شهری، محدودیت منابع و پیچیدگی ساختارهای مدیریتی مواجه است. اقتصاد چرخشی بهعنوان رویکردی نوین و کارآمد در پاسخ به این چالشها، با تأکید بر بازیافت، استفاده دوباره، کاهش ضایعات و افزایش بهرهوری منابع، نقش مهمی در تحقق پایداری شهری دارد (Geissdoerfer et al., 2017). هدف این پژوهش، ارائه مدلی بومی برای توسعه حکمرانی خوب شهری مبتنی بر اقتصاد چرخشی در ایران است. روش پژوهش آمیخته اکتشافی (کیفی→کمی) بود.در بخش کیفی با بهرهگیری از روش نظریه زمینهبنیاد Strauss & Corbin (2015) و نمونهگیری هدفمند–گلولهبرفی، با ۱۵ نفر از خبرگان دانشگاهی و مدیران ارشد شهری مصاحبه نیمهساختارمند انجام و اشباع نظری حاصل شد. در بخش کمی، جامعه آماری شامل مدیران و کارشناسان ارشد شهرداری تهران بود و حجم نمونه با فرمول کوکران برآورد و به روش دردسترس، ۱۱۰ پرسشنامه گردآوری شد. روایی محتوایی با شاخص لاوشه و پایایی با آلفای کرونباخ تأیید شد. تحلیل دادهها با نرمافزار SmartPLS انجام شد.یافتهها نشان داد که توسعه حکمرانی خوب شهری مبتنی بر اقتصاد چرخشی تابع شرایط علّی (نوآوری سبز، الزامهای محیطزیستی، زیرساختهای چرخشی)، عوامل زمینهای (تقویت ظرفیت نهادی، زیرساختهای حملونقل و انرژی پایدار، کسبوکارهای چرخشی) و عوامل مداخلهگر (ساختارهای قانونی، فرهنگ عمومی و آموزش) است و از راه راهبردها به پیامدهایی همچون ارتقای شفافیت، پاسخگویی، عدالت محیطی، مشارکت شهروندان و توسعه پایدار شهری منجر میشود؛ نتیجهای که با یافتههای پژوهشگران حوزه حکمرانی و اعتماد عمومی مانند Börzel & Grimm (2018) ، Beshi & Kaur (2020) و Jameel et al. (2019) همسو است. مدل پیشنهادی میتواند بهعنوان چارچوبی راهبردی برای برنامهریزی سیاستهای شهری، مدیریت منابع و تسهیل گذار به توسعه پایدار شهری مورد استفاده مدیران شهری و سیاستگذاران قرار گیرد.