فهم فرایند شکلگیری تفکر نقادانه در دانشجویان پردیس فارابی دانشگاه تهران: یک مطالعه کیفی با رویکرد نظریه دادهبنیاد
نویسندگان
1 استادیار، گروه مدیریت بازرگانی، دانشکده بازار و کسب و کار، دانشگاه آزاد اسلامی واحد خرم آباد، خرم آباد، ایران.
2 استاد، گروه مدیریت دولتی، دانشکده مدیریت و حسابداری، دانشکدگان فارابی، دانشگاه تهران، قم، ایران.
3 دانشیار، گروه رهبری و سرمایه انسانی، دانشکده مدیریت دولتی و علوم سازمانی، دانشکده مدیریت، دانشگاه تهران، تهـران، ایـران.
4 دانشیار، گروه مدیریت بازرگانی و کسبوکار، دانشکده مدیریت و حسابداری، دانشکدگان فارابی، دانشگاه تهران، قم، ایران.
doi
10.48311/ormr.2025.107036.0چکیده
در نظامهای آموزشی سراسر دنیا، انگاره آموزش تفکر در سطوح عالیتر از یکسو و استفاده از مطالب درسی بهعنوان ابزاری برای تفکر ازسویدیگر سبب شده است تا تفکر نقادانه بهعنوان یک مفهوم بنیادین و یک آرمان آموزشی مطرح شود. ازاینرو، انجام پژوهش بهمنظور فهم فرایند شکلگیری تفکر نقادانه از اهمیت بهسزایی برخوردار است. بهاینمنظور، پژوهش حاضر با هدف ارائه الگو تبیینکننده تفکر نقادانه در دانشجویان پردیس فارابی دانشگاه تهران با استفاده از نظریه دادهبنیاد انجام شده است. روش پژوهش بهصورت کیفی و مبتنی بر نظریه دادهبنیاد بود و برای بررسی روایی و پایایی پژوهش، از سه معیار کرسول و میلر استفاده شد. برای گردآوری اطلاعات از مصاحبههای نیمهساختار یافته استفاده شد و تحلیل اطلاعات با روش استراوس و کوربین انجام گرفت. در این راستا، در مرحله اول تعداد 25 مصاحبه عمیق با دانشجویان پردیس فارابی دانشگاه تهران انجام شد. حاصل این مصاحبهها، مجموعهای از مضامین اولیه بود که در فرایند کدگذاری باز، گردآوری و از درون آنها مقولههایی استخراج شد. سپس در مرحله کدگذاری محوری، پیوند میان این مقولهها ذیل عنوانهای شرایط علّی، پدیدهمحوری، راهبردها، عوامل زمینهای، شرایط مداخلهگر و پیامدهای تفکر نقادانه دانشجویان در قالب پارادایم کدگذاری محوری تعیین شد. در ادامه و در مرحله کدگذاری انتخابی نیز، سیر داستان ترسیم شد. در این پژوهش، مقولهمحوری با عنوان پویاییهای ذهنی بروز کرده و شرایط علّی اثرگذار بر تفکر نقادانه نیز به دو دسته کلی عوامل فردی و عوامل غیر فردی تقسیم شد. عوامل مداخلهگر شناساییشده، به دو دسته کلی فضای پذیرش افراد نقاد در مراکز علمی و فضای پذیرش افراد نقاد در جامعه تقسیم میشوند. براساس نتایج، عوامل زمینهای شامل «رتبه دانشگاه، جو مدیریتی محل تحصیل و فرهنگ خانوادگی» و همچنین، پیامدها عبارت از «پیامدهای مترتب بر فرد و پیامدهای مترتب بر دیگران» بوده است.
