فساد فعال و منفعل: بررسی انگیزاننده‌های فردی فساد در بخش‌های دولتی و خصوصی

نویسندگان

1 دانشجوی کارشناسی ارشد، گروه مدیریت دولتی، دانشکده مدیریت و حسابداری، دانشکدگان فارابی دانشگاه تهران، قم، ایران.

2 استادیار گروه مدیریت دولتی، دانشکده مدیریت و حسابداری، دانشکدگان فارابی دانشگاه تهران، قم، ایران.

doi
10.48311/ormr.2025.107345.0
چکیده

پژوهش‌ها در حوزه فساد اداری بیشتر به بخش منفعل فساد توجه داشته‌اند در‌حالی‌که تعامل‌های فسادآلود، تعاملاتی دوسویه بین بخش‌های دولتی و خصوصی است. هدف پژوهش حاضر، مطالعه انگیزاننده‌های فردی فساد در میان کارکنان و مقام‌های بخش‌های دولتی و خصوصی بود. پژوهش از نوع کاربردی و با رویکرد کمی اجرا شد. راهبرد پژوهش همبستگی بود. داده‌ها از راه پرسش‌نامه گارسیرا و همکاران (2018) جمع‌آوری شد. روایی و پایایی پرسش‌نامه از راه روایی محتوا و ضریب آلفای کرونباخ بررسی شد. جامعه مورد مطالعه کارکنان بخش دولتی یا خصوصی بودند که به‌طور مکرر با افرادی از بخش دیگر تعامل داشتند و اختیار انجام تعامل‌ها را داشتند. شرکت در این پژوهش داوطلبانه و به‌صورت ناشناس بود. در‌مجموع، 367 پرسش‌نامه (187 از بخش دولتی و 179 از بخش خصوصی) به روش‌های همبستگی پیرسون و رگرسیون لجستیک تحلیل شد. یافته‌ها نشان داد سابقه کار و بخش محل فعالیت (دولتی/ خصوصی) تعیین‌کننده تمایل به فساد است. تمایل به فساد در بخش خصوصی بیشتر است. اگرچه در مدل رگرسیونی فقط هنجارهای فردی و اجتماعی تمایل به فساد را در حالت کلی توضیح می‌دادند، اما تمامی انگیزاننده‌ها در بخش دولتی با تمایل به فساد رابطه داشتند و در بخش خصوصی هنجارهای فردی و اجتماعی و ارزیابی از هزینه مشارکت در فساد با تمایل فساد رابطه داشت. در‌نهایت می‌توان گفت با توجه به تفاوت انگیزاننده‌های فساد در بخش دولتی و خصوصی، نیاز به رویکردهای خاص و متمایز برای مقابله با فساد در هر دو بخش ضروری است.