فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

ناترازی انرژی در ایران، که ناشی از رشد فزایندۀ مصرف، پرداخت یارانه‌های سنگین و ضعف بهره‌وری است، یکی از چالش‌های بنیادین اقتصاد ملی به شمار می‌آید. تجربۀ جهانی نشان می‌دهد دوران سوم گذار انرژی و تحولات فناورانه‌ای که با خود به همراه آورده است، فرصت‌های نوینی برای حل این بحران فراهم می‌سازد. در این‌میان، مفهوم «نگاوات» به‌ عنوان انرژی صرفه‌جویی‌شده، جایگاهی کلیدی در سیاست‌های کارآمد انرژی دارد. با این‌حال، نبود سازوکارهای شفاف برای اندازه‌گیری و تبادل این منبع، مانع شکل‌گیری بازارهای رقابتی شده است. این پژوهش با تکیه بر فناوری بلاک‌چین و قراردادهای هوشمند، چارچوبی برای ایجاد بازار همتابه‌همتای انرژی صرفه‌جویی‌شده ارائه می‌دهد. بلاک‌چین با ویژگی‌هایی همچون شفافیت، تغییرناپذیری و حذف واسطه‌ها، می‌تواند بستر معتبری برای ثبت، تسویه و تبادل نگاوات در میان صرفه‌جویی/ مصرف‌کنندگان فراهم کند. علاوه بر برق، این مدل قابلیت تعمیم به سایر حامل‌های انرژی همچون گاز و حرارت را نیز دارد و به این‌ترتیب، امکان ایجاد بازارهای چندحاملی غیرمتمرکز فراهم می‌شود. پژوهش‌های متعددی دربارۀ بازارهای همتابه‌همتای برق تولیدی انجام شده، اما بازارهای نگاوات، به‌ویژه در بستر چندحاملی، تقریباً بکر و نوظهور هستند. نتایج این تحقیق بیانگر آن است که پیاده‌سازی چنین بازاری در ایران، علاوه بر ارتقای شفافیت و کاهش هزینه‌های مبادلات، می‌تواند راهکاری عملی و مقرون‌به‌صرفه برای رفع ناترازی انرژی و تحقق اهداف پایداری باشد.