معرفتشناختی طب در قرآن؛ از تجربهگرایی حسی تا الهام الهی
نویسندگان
1 استادیار گروه معارف اسلامی، واحد اهواز، دانشگاه آزاد اسلامی اهواز، ایران.
doi
چکیده
پژوهش حاضر با هدف بازخوانی مبانی معرفتشناختی علم طب از منظر قرآن کریم، به بررسی نسبت میان تجربهگرایی حسی و الهام الهی در فرآیند شناخت پزشکی میپردازد. در جهان معاصر، طب عمدتاً بر بنیان تجربهگرایی و مشاهده حسی استوار است و اعتبار معرفتی خود را از دادههای تجربی میگیرد؛ حال آنکه قرآن کریم با ارائه تصویری توحیدی از جهان و انسان، منشأ شناخت را محدود به حواس ظاهری نمیداند و ساحتهای برتر ادراک، مانند عقل، قلب و الهام ربانی را نیز در مسیر کشف حقیقت مؤثر میداند. ازاینرو، معرفت پزشکی در نگرش قرآنی نه صرفاً دانشی تجربی، بلکه فرآیندی چندسطحی است که در پیوند با هدایت الهی و معرفت توحیدی معنا مییابد. روش پژوهش بهصورت توصیفی تحلیلی و با استفاده از تحلیل مفهومی آیات مرتبط با شناخت، شفا و الهام (مانند نحل: ۶۸، شعراء: ۸۰، علق: ۴ ـ ۵ و انفال: ۲۹) انجامشده است. یافتههای پژوهش نشان میدهد که در منظومه معرفتی قرآن، حس ابزار آغازین شناخت است، اما اعتبار نهایی معرفت وابسته به هدایت و تصحیح الهی است. نوآوری این مقاله در ارائه «مدل سهسطحی معرفت پزشکی قرآنی» است که شامل: ۱. تجربه حسی و مشاهده طبیعی، ۲. تعقل و تحلیل مفهومی و ۳. الهام و اشراق ربانی میشود. این مدل میتواند مبنایی نظری برای تکوین «طب دینی» و بازتعریف جایگاه انسان در فرآیند درمان، در پرتو پیوند عقل و وحی فراهم آورد.
