فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

سلامت معنوی به عنوان یکی از ابعاد بنیادین بهزیستی کل‌نگر انسان، در دو پارادایم اصلی قرآنی و سکولار مورد مفهوم‌پردازی قرار گرفته است. رویکردهای دین‌بنیان، که ریشه در سنت‌های وحیانی و معنوی دارند، سلامت معنوی را در پیوند با ایمان، مناسک و ارتباط با امری متعالی تعریف می‌کنند. در مقابل، گفتمان‌های سکولار، به ویژه در روانشناسی و فلسفه، این مفهوم را ذیل مفاهیمی چون خودشکوفایی، معنایابی شخصی و بهزیستی روان‌شناختی تبیین می‌نمایند. پژوهش حاضر با هدف روشن‌ساختن نقاط تلاقی و واگرایی این دو پارادایم، به تحلیلی تطبیقی از مفهوم سلامت معنوی در چارچوب آموزه‌های قرآن کریم به عنوان نماینده‌ای شاخص از دیدگاه دینی، و رویکردهای غیردینی (سکولار) می‌پردازد. این مطالعه با استفاده از روش توصیفی-تحلیلی و مبتنی بر مرور نظام‌مند منابع کتابخانه‌ای، به استخراج، دسته‌بندی و مقایسه مؤلفه‌های کلیدی سلامت معنوی در هر دو رویکرد اقدام کرده است. نتایج تحلیل نشان می‌دهد که هر دو رویکرد بر اهمیت مفاهیمی چون اخلاق‌مداری، معناجویی و ارتباطات سالم تأکید دارند. با این حال، نقاط افتراق اساسی در منبع مرجعیت (وحیانی در برابر انسان‌محور)، غایت‌شناسی (سعادت اخروی در برابر شکوفایی درونی) و سازوکارهای دستیابی (ایمان و تقوا در برابر خودآگاهی و ذهن‌آگاهی) قابل مشاهده است. درک این اشتراک‌ها و افتراق‌ها نه تنها به غنی‌سازی ادبیات نظری در حوزه سلامت معنوی کمک می‌کند، بلکه می‌تواند زمینه‌ساز توسعه مداخلات بالینی و فرهنگی یکپارچه‌نگر و متناسب با زمینه‌های اعتقادی افراد در جهان معاصر باشد.