بررسی وضعیت منابع-مصارف و اقتصاد کشاورزی در حوضه آبریز مهاباد (واقع در بخش جنوبی دریاچه ارومیه) به کمک توسعه مدل هیدرو-اقتصادی
نویسندگان
1 استادیار گروه مهندسی آب و محیطزیست، دانشکده مهندسی عمران، دانشگاه صنعتی شریف.
2 کارشناس ارشد مهندسی عمران-گرایش مهندسی منابع آب، گروه مهندسی آب و محیطزیست، دانشکده مهندسی عمران، دانشگاه صنعتی شریف.
doi
چکیده
انجام هرگونه برنامهریزی مدیریتی برای کنترل مصارف آب در بخش کشاورزی نیازمند درک صحیح از تأثیرپذیری متغیرهای کنترلکننده منابع آب، مصارف آب و اقتصاد کشاورزی از یکدیگر به منظور حصول اطمینان از تأمین نیازهای آبی کشاورزی به صورت بهینه و همچنین تضمین بهبود وضعیت اقتصادی کشاورزان است. هدف اصلی این مطالعه، توسعه دو مدل هیدرولوژیکی و اقتصاد کشاورزی در محدوده مطالعاتی مهاباد (واقع در بخش جنوبی دریاچه ارومیه) با هدف بررسی اثرات تغییر اقلیم بر حجم آب ورودی به سد مهاباد، بررسی تغییرات بلندمدت نیاز ناخالص آبیاری، و تأثیر تغییر الگوی کشت بر نیاز ناخالص آبیاری و اقتصاد کشاورزی منطقه بوده است. نتایج نشان دادند که در صورت کنترل مصارف تا سال 1419، افزایش حجم آب ورودی به سد مهاباد تحت سناریوهای تغییر اقلیم A1B و B1 میتواند متضمن کاهش نیاز کنونی به برداشت از منابع آب سطحی و زیرزمینی و امکان انجام رهاسازی از سد مهاباد برای تأمین بیشتر نیاز زیستمحیطی دریاچه ارومیه باشد. از طرفی، ارزش خالص تولید گندم و جو آبی در سالهای گذشته بسیار کمتر از مقدار مشابه برای سایر محصولات زراعی در منطقه مطالعه بوده است که عدم توجیه اقتصادی کشت این محصولات را تبیین میسازد. میزان تولید و ارزش خالص تولید چغندرقند روند رو به رشد قابل ملاحظهای را نشان میدهد که این روند در مغایرت آشکار با سیاستهای کاهش 40 درصد مصرف آب در بخش کشاورزی است. در صورت افزایش سطح زیر کشت محصولات پر آببر در منطقه، بیشترین تنش وارده بر منابع آب زیرزمینی تحت سناریوی A2 خواهد بود.