بررسی وضعیت منابع-مصارف و اقتصاد کشاورزی در حوضه آبریز مهاباد (واقع در بخش جنوبی دریاچه ارومیه) به کمک توسعه مدل هیدرو-اقتصادی

نویسندگان

1 استادیار گروه مهندسی آب و محیطزیست، دانشکده مهندسی عمران، دانشگاه صنعتی شریف.

2 کارشناس ارشد مهندسی عمران-گرایش مهندسی منابع آب، گروه مهندسی آب و محیطزیست، دانشکده مهندسی عمران، دانشگاه صنعتی شریف.

doi
چکیده

انجام هرگونه برنامه‌­ریزی مدیریتی برای کنترل مصارف آب در بخش کشاورزی نیازمند درک صحیح از تأثیرپذیری متغیرهای کنترل‌­کننده­  منابع آب، مصارف آب و اقتصاد کشاورزی از یکدیگر به منظور حصول اطمینان از تأمین نیازهای آبی کشاورزی به صورت بهینه و همچنین تضمین بهبود وضعیت اقتصادی کشاورزان است. هدف اصلی این مطالعه، توسعه­ دو مدل هیدرولوژیکی و اقتصاد کشاورزی در محدوده­ مطالعاتی مهاباد (واقع در بخش جنوبی دریاچه ارومیه) با هدف بررسی اثرات تغییر اقلیم بر حجم آب ورودی به سد مهاباد، بررسی تغییرات بلندمدت نیاز ناخالص آبیاری، و تأثیر تغییر الگوی کشت بر نیاز ناخالص آبیاری و اقتصاد کشاورزی منطقه­ بوده است. نتایج نشان دادند که در صورت کنترل مصارف تا سال­ 1419، افزایش حجم آب ورودی به سد مهاباد تحت سناریوهای تغییر اقلیم A1B و B1 می‌تواند متضمن کاهش نیاز کنونی به برداشت از منابع آب سطحی و زیرزمینی و امکان انجام رهاسازی از سد مهاباد برای تأمین بیشتر نیاز زیست‌­محیطی دریاچه ارومیه باشد. از طرفی، ارزش خالص تولید گندم و جو آبی در سال­‌های گذشته بسیار کمتر از مقدار مشابه برای سایر محصولات زراعی در منطقه­ مطالعه بوده است که عدم توجیه اقتصادی کشت این محصولات را تبیین می­‌سازد. میزان تولید و ارزش خالص تولید چغندرقند روند رو به رشد قابل ملاحظه­‌ای را نشان می‌­دهد که این روند در مغایرت آشکار با سیاست‌­های کاهش 40 درصد مصرف آب در بخش کشاورزی است. در صورت افزایش سطح زیر کشت محصولات پر آب­‌بر در منطقه، بیشترین تنش وارده بر منابع آب زیرزمینی تحت سناریوی A2 خواهد بود.