دیجیتالسازی فرایندهای حملونقل ریلی در عصر فناوریهای مبتنی بر هوش مصنوعی، مروری با رویکرد کتابسنجی
نویسندگان
1 دانشجوی دکتری، گروه مدیریت فناوری اطلاعات، دانشکده مدیریت و حسابداری، دانشگاه علامه طباطبائی، تهران، ایران
2 استاد، گروه مدیریت فناوری اطلاعات و عملیات، دانشکده مدیریت و حسابداری، دانشگاه علامه طباطبائی، تهران، ایران
3 دانشیار، گروه مدیریت فناوری اطلاعات و عملیات، دانشکده مدیریت و حسابداری، دانشگاه علامه طباطبائی، تهران، ایران
4 دانشیار، گروه مهندسی صنایع، دانشکدۀ مدیریت و اقتصاد، دانشگاه صنعتی شریف، تهران، ایران
doi
10.22034/aimj.2025.518293.1634چکیده
تحول دیجیتال در صنعت حملونقل ریلی، بهویژه از طریق بهرهگیری از فناوریهای هوش مصنوعی، به یکی از محورهای کلیدی نوآوری در زیرساختهای حیاتی تبدیل شده است. هدف این پژوهش، ترسیم نقشه دانشی و شناسایی روندها، فناوریها، چالشها و بازیگران اصلی در حوزه کاربرد هوش مصنوعی در صنعت ریلی با استفاده از روش کتابسنجی است. دادههای پژوهش از پایگاه اسکوپوس گردآوری شد و پس از پالایش، ۱٬۲۰۲ مقاله منتشرشده بین سالهای ۲۰۱۰ تا ۲۰۲۵ با بهرهگیری از نرمافزار وسویور تحلیل شدند. نتایج نشان میدهد که فناوریهایی نظیر یادگیری ماشین، یادگیری عمیق، الگوریتم ژنتیک و دوقلوی دیجیتال، بیشترین حضور را در متون داشتهاند و تمرکز اصلی کاربردها در زمینههایی چون تعمیرات پیشبینانه، پایش سلامت و زمانبندی هوشمند بوده است. از منظر ساختار تولید علم، کشور چین و دانشگاه Beijing Jiaotong جایگاه پیشتازی داشتهاند، در حالیکه کشورهایی مانند ایران علیرغم تولید علمی، از منظر همکاریهای بینالمللی پژوهشی ضعیفتر عمل کردهاند. همچنین تحلیل شکافها نشان داد که به برخی موضوعات راهبردی مانند تابآوری سایبری، مدیریت تغییر و بهینهسازی زنجیره تأمین کمتر توجه شده است. در پایان، با تلفیق نتایج کتابسنجی و تحلیلهای خوشهای، چارچوبی مفهومی بر اساس چهار محور غالب، یعنی فناوریمحور، کاربردمحور، نتیجهمحور و چالشمحور ارائه شده و پنج گزاره پژوهشی برای هدایت مطالعات آینده پیشنهاد شده است.
