مداخله دولت در صنعت نشر: مرور دامنة رویکردها و راهبردهای حمایتی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری، گروه مدیریت فرهنگی، واحد اصفهان (خوراسگان) دانشگاه آزاد اسلامی، اصفهان، ایران

2 استادیار، گروه مدیریت فرهنگی، واحد اصفهان (خوراسگان) دانشگاه آزاد اسلامی، اصفهان، ایران

3 استادیار، گروه مدیریت فرهنگی، واحد اصفهان (خوراسگان) دانشگاه آزاد اسلامی، اصفهان، ایران

doi
10.22034/aimj.2025.486911.1612
چکیده

 این پژوهش با هدف بررسی نظام‌مند رویکردها و راهبردهای حمایتی دولت‌ها در صنعت نشر انجام شده است. صنعت نشر به‌عنوان بخشی حیاتی از اقتصاد فرهنگ، همواره تحت تأثیر سیاست‌های دولتی قرار داشته است. این مطالعه به‌دنبال شناسایی و دسته‌بندی انواع مداخلات دولتی و ابزارهای مورد استفاده در سطح جهانی است تا تصویری جامع از نقش دولت‌ها در شکل‌دهی به این صنعت ارائه دهد. این پژوهش از روش مرور دامنه استفاده کرده است. جست‎وجوی نظام‌مند در پایگاه‌های داده و سایر منابع مرتبط با استفاده از کلیدواژه‌های مشخص انجام شد. فرایند انتخاب منابع بر اساس غربالگری اولیه، بررسی متن کامل و استخراج داده‌ها توسط دو بازبین مستقل بود. داده‌ها به روش موضوعی تحلیل و در قالب راهبردها و رویکردهای حمایتی دسته‌بندی شدند. بررسی 114 پژوهش مرتبط نشان داد که دولت‌ها از پنج راهبرد اصلی برای حمایت از صنعت نشر استفاده می‌کنند که عبارت‏اند از: 1. حمایت مالی؛ 2. سیاست‌گذاری و تنظیم مقررات؛ 3. توسعۀ زیرساخت‌ها؛ 4. برنامه‌های ترویجی؛ 5. تقویت همکاری‌ها. این حمایت‌ها به‌طور عمده بر اساس رویکردهای نظری مانند شکست بازار، بیماری هزینه، فایدۀ جانبی، وجهة ملی و عدالت اجتماعی توجیه می‌شوند. ماهیت و شدت مداخلات دولتی، به‌شدت تحت تأثیر بستر سیاسی، اقتصادی و فرهنگی هر کشور است و می‌تواند هم به‏عنوان محرک رشد فرهنگی و هم ابزاری برای کنترل محتوا عمل کند. تفاوت‌های چشمگیری در نحوۀ اجرای این سیاست‌ها بین کشورهای مختلف مشاهده شد که بیشتر از تفاوت در سطح توسعۀ صنعت نشر و اولویت‌های فرهنگی هر کشور نشئت گرفته است. این پژوهش، یکی از نخستین مطالعاتی است که به‏صورت نظام‌مند به تجمیع و تحلیل انواع مداخلات دولتی در صنعت نشر می‌پردازد. ارائه چارچوبی جامع از راهبردها و رویکردهای حمایتی، به درک بهتر نقش دولت‌ها در این صنعت کمک می‌کند.