ارزیابی مخاطرات زمین‌شناسی در یک جزیره استراتژیک: مشخصه‌یابی فرونشست زمین و دیاپیریسم نمکی در قشم، خلیج فارس، مبتنی بر تداخل‌سنجی راداری

نویسندگان

1 استادیار، گروه کامپیوتر، دانشگاه آزاد اسلامی واحد قشم، قشم، ایران

2 دانشیار، گروه مکانیک، واحد مشهد، دانشگاه آزاد اسلامی، مشهد، ایران

doi
10.22034/jgeoq.2024.229611
چکیده

جزیره قشم به عنوان بزرگترین جزیره خلیج فارس و بخشی از کمربند چین‌خورده زاگرس، یک محیط ژئودینامیک منحصربه‌فرد است که در آن فرآیندهای زمین‌شناسی طبیعی مانند دیاپیریسم نمکی و تکتونیک فعال با فشارهای شدید انسانی ناشی از برداشت بی‌رویه آب زیرزمینی تلاقی می‌کنند. این پژوهش با استفاده از تکنیک تداخل‌سنجی راداری سری زمانی و با پردازش ۳۹ تصویر ماهواره Sentinel-1 به تحلیل کمی تغییرات سطح زمین در این جزیره در بازه زمانی ۲۰۲۲ تا ۲۰۲۴ می‌پردازد. روش‌شناسی تحقیق بر پایه الگوریتم زیرمجموعه بیس‌لاین کوتاه برای استخراج نقشه نرخ جابجایی عمودی و سری‌های زمانی جابجایی استوار است. یافته‌ها دو الگوی فضایی کاملاً متمایز را آشکار می‌سازد؛ یک زون بالاآمدگی متمرکز در غرب جزیره با حداکثر نرخ 5/7+ سانتی‌متر در سال که به فعالیت گنبد نمکی نسبت داده می‌شود و دو حوضه فرونشستی گسترده در نواحی مرکزی و شرقی با حداکثر نرخ 5/11- سانتی‌متر در سال. تحلیل سری زمانی نقاط شاخص، ارتباط مستقیم فرونشست با افت سطح آب زیرزمینی را از طریق شناسایی نوسانات فصلی تأیید می‌کند. علاوه بر این، نتایج نشان می‌دهد که ساختارهای گسلی موجود نقش کنترلی مهمی در الگوی فضایی فرونشست ایفا می‌کنند. این مطالعه ضمن تأکید بر قدرت فناوری تداخل‌سنجی راداری برای پایش مخاطرات زمین‌شناسی، هشداری جدی در مورد آسیب به زیرساخت‌ها و افزایش خطر سیلاب‌های ساحلی در قشم ارائه می‌دهد و لزوم مدیریت پایدار منابع آب را برجسته می‌سازد.

کلیدواژه‌ها