خدمات اطلاعاتی مبتنی بر فناوری تلفن همراه در کتابخانه‌های عمومی

نویسندگان

1 استادیار پژوهشگاه علوم و فناوری اطلاعات ایران (ایران داک) تهران، ایران

2 کارشناس‌ارشد، گروه علم اطلاعات و دانش‌شناسی، نهاد کتابخانه‏های عمومی کشور، کرمان، ایران

doi
10.22034/aimj.2025.486112.1609
چکیده

این پژوهش با هدف شناسایی انواع خدمات مبتنی بر تلفن همراه در کتابخانه‌های عمومی و بررسی میزان علاقه‌مندی دانشجویان کارشناسی‌ارشد، به ارائۀ خدمات مذکور است. پژوهش حاضر که به‌صورت پیمایشی انجام شده است، به‌لحاظ هدف، از نوع کاربردی و به‌لحاظ ماهیت، از نوع توصیفی و تحلیلی است. این پژوهش در دو مرحله اجرا شده است. مرحلۀ اول، به‌صورت کیفی و با ابزار مصاحبه و مرحلۀ دوم، به‌صورت کمی و با ابزار پرسش‌نامه انجام گرفت. جامعۀ آماری این پژوهش، دو دسته هستند: دستۀ اول، اعضای هیئت‌علمی علم اطلاعات و دانش‌شناسی و متخصصان حوزة فناوری اطلاعات و دستۀ دوم، دانشجویان کارشناسی ‌ارشد دانشگاه آزاد اسلامی واحد کرمان بوده است. ابزار گردآوری اطلاعات در این پژوهش، مصاحبه و پرسش‌نامۀ محقق ساخته است. برای تجزیه‌وتحلیل داده‌ها از آزمون‌های مختلف توصیفی و آزمون‌های آمار استنباطی شامل لوین، T مستقل، توکی و آنوا استفاده شده است. یافته‌ها نشان می‌دهد که تلفن‌های همراه، قابلیت‌های متعددی در ارائۀ خدمات در کتابخانه‌های عمومی دارند. این خدمات در سه بخش «خدمات اطلاعاتی از راه دور»، «برنامه‌های کاربردی» و «شبکه‌های اجتماعی» تقسیم‌بندی شدند. کاربران با میانگین 46/4، تمایل زیادی به دریافت خدمات اطلاعاتی از راه دور، از طریق پیامک داشتند و از میان این خدمات، اطلاع از خریداری شدن منابع محبوب و جدیدترین کتاب‌های کتابخانه، به‌ترتیب با 55/4 و 54/4 بیشترین میانگین را داشتند. برنامه‌های کاربردی با میانگین 96/3 نیز با استقبال زیاد کاربران مواجه شد و دریافت کتاب‌های الکترونیکی از این طریق با مقدار 57/4 بیشترین میانگین را به خود اختصاص داد. یافته‌ها بیانگر تمایل کاربران به فناوری شبکه‌های اجتماعی با میانگین 02/4 است و از میان مؤلفه‌های آن، دریافت لینک دانلود کتاب‌های الکترونیکی و ... نیز با مقدار 5/4، بیشترین میانگین را به خود اختصاص داد. نتایج حاکی از آن است که بین میزان علاقه‌مندی دانشجویان کارشناسی‌ ارشد به فناوری‌های تلفن همراه و هر یک از متغیرهای جنسیت و میزان مراجعه به کتابخانه، تفاوت معناداری وجود دارد؛ اما به‌لحاظ علت مراجعۀ کاربران تفاوت معناداری مشاهده نمی‌شود. پیشنهاد می‌شود که کتابخانه‌های عمومی، سیاست‌های خود را در این زمینه تغییر دهند و تنوع و میزان خدمات خود را با استفاده از فناوری‌های نوین تلفن همراه ارتقا دهند. با عنایت به نتایج پژوهش، می‌توان در زمینۀ‌ راه‌اندازی و بهره‌گیری از این فناوری‌ها، در کتابخانه‌های عمومی سود جست.