تحلیل گفتمان حاکم بر مدیریت منابع آب در اسناد بالادستی کشور (بازه زمانی: 1367-1357)

نویسندگان

1 دانشیار گروه جامعه‎شناسی، دانشکده علوم اجتماعی، دانشگاه یزد.

2 دانشجوی دکتری جامعه‌شناسی، گرایش توسعه اقتصادی، دانشگاه یزد.

doi
چکیده

قوانین، برنامه­‌ها و اسناد بالادستی همواره از مهمترین و کلان­ترین اسناد در هر کشوری محسوب می­‌شوند چرا که این اسناد مبنای برنامه‌­ریزی در حوزه‌های اجرایی در سطوح مختلف مدیریتی کشور قرار می‌­گیرند یکی از مهمترین حوزه‌­های اجرایی، مدیریت منابع آب می­‌باشد. هدف پژوهش حاضر تحلیل گفتمان اسناد بالادستی آب بعد از انقلاب 1357 می‌­باشد، جامعه­ آماری آن شامل برنامه­ ششم توسعه قبل از انقلاب (دوره شاهنشاهی) (1357-1361)؛ قانون توزیع عادلانه آب (1361) و قانون حفظ و تثبیت کناره و بستر رودخانه‌­های مرزی (1362) است. روش پژوهش حاضر تحلیل گفتمان به روش لاکلاو و موفه است و سعی خواهد شد به این دو سؤال پاسخ داده شود که گفتمان حاکم بر این اسناد در زمینه مدیریت منابع و مصارف آب چه بوده است؟ و چه نتایجی را برای منابع آب به بار آورده است؟ تحلیل این اسناد نشان داد که گفتمان اصلی حاکم بر این دوره گفتمان بهره­‌بردارانه است که دالّ اصلی و نقطه­ ثقل این اسناد به حساب می‌­آید، که حاکی از بهره­‌گیری تمام عیار از منابع آبی کشور با استفاده از تکنولوژی و مکانیزاسیون روش‌­های تولید است و این گفتمان با غیریت­‌سازی گفتمان حفاظت در این اسناد خود را نمایان می‌­سازد و دال‌های اصلی و شناوری مثل هژمونی گفتمان نوسازی در مقابل گفتمان توسعه، گفتمان دستوری– سفارشی در مقابل گفتمان پژوهشی و هژمونی مدیریت دولتی در مقابل مدیریت مشارکتی مؤید این گفتمان می‌­باشد که با دال‌­های هم ارزی مثل استفاده از منابع آب‌های سطحی و زیرزمینی، توجه به کشاورزی، اشتغال و درآمدزایی، حفر چاه­‌های عمیق و نیمه‌عمیق به منظور تأمین آب شرب، صنعت و کشاورزی افزایش ظرفیت‌ نیروگاه‌­های برق آبی کشور و سیاست خودکفایی محصولات کشاورزی مورد تأیید قرار می­‌گیرد.