تحلیل فراوانی منطقه‌ای سیل در غرب ایران

نویسندگان

1 کارشناس پژوهشی بخش تحقیقات حفاظت خاک و آبخیزداری، مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی استان اصفهان، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، اصفهان، ایران.

2 دانش‌‎آموخته کارشناسی ارشد مهندسی آبخیزداری، گروه مهندسی مرتع و آبخیزداری، دانشکده منابع طبیعی، دانشگاه صنعتی اصفهان، اصفهان، ایران.

doi
چکیده

در چند دهه اخیر کشور ایران و به ویژه مناطق غربی آن از وقوع انواع سیلاب‌های مخرب رنج برده‌اند. از سوی دیگر ارائه برنامه‌ریزی‌های مدیریتی و طراحی سازه‌های هیدرولیکی برای کاهش سیل (Flood mitigation)، نیازمند اطلاعات از بزرگی سیلاب‌ها به ازای احتمال وقوع مشخص می‌باشد. لذا در پژوهش حاضر سعی شد تا با استفاده از گشتاورهای خطی و روش شاخص سیل، مناطق همگن هیدرولوژیکی و منحنی‌های رشد منطقه‌ای برای حداکثر دبی روزانه در 62 زیرحوضه از حوضه‌های کارون بزرگ و کرخه تعیین شود. علاوه‌بر این اثر سازه‌های هیدرولیکی و خشکسالی بر ماهیت استوکاستیک و ایستایی داده‌ها توسط آزمون‌ روند من-کندال، آزمون تعیین نقطه آغاز تغییرات پتیت و بررسی‌های نموداری مورد ارزیابی قرار گرفت. همچنین، بر اساس ناحیه‌بندی و آزمون‌های همگنی، پنج زیرناحیه همگن برای زیرحوضه‌ها مشخص شد. نتایج آزمون نکویی برازش نشان داد که توزیع‌های پارتو تعمیم‌یافته (GPA) برای زیرناحیه‌های اول و دوم، نرمال تعمیم‌یافته (GNO) برای زیرناحیه سوم و لجستیک تعمیم‌یافته (GLO) برای زیرناحیه‌های چهارم و پنجم دارای بهترین برازش هستند. به همین ترتیب دبی متناظر با دوره بازگشت‌های 2، 5، 10، 25، 50، 100، 500 و 1000 سال برای همه زیرحوضه‌ها برآورد گردید. نتایج تحلیل فراوانی منطقه‌ای مشخص کرد که به ازای دوره بازگشت 100 سال، زیرحوضه‌های ناحیه پنجم با میانگین 4060 متر مکعب بر ثانیه دارای بیش‌ترین مقادیر حداکثر دبی‌ روزانه هستند. به همین ترتیب در زیرحوضه‌های زیرناحیه‌های اول تا چهارم میانگین حداکثر دبی‌های روزانه با دوره بازگشت 100 سال به ترتیب 632، 682، 460 و 429 متر مکعب بر ثانیه برآورد گردید.